کوه‌پایه (شهر)

کوهپایه شهری است تاریخی که در ۷۰ کیلومتری شرق شهر اصفهان واقع شده‌است. این شهر از طرف شمال با شهرستان اردستان از طرف جنوب با دهستان هرند ( بخش‌های جلگه، بن رود و جرقویه علیا و سفلی) و از طرف شرق با شهرستان نائین و از طرف غرب با شهرستان اصفهان در ارتباط است. این شهر از نظر تاریخی قدمت زیادی دارد و نیز شامل روستاهای زیادی می‌باشد که از جمله مهمترین آنها عبارت است از امامزاده قاسم که در ۱۵ کیلومتری شرق این شهر واقع شده و محل زیارت امامزاده قاسم فرزند موسی بن جعفر و برادر علی بن موسی (امام رضا) می‌باشد. این روستا در ایام محرم و به خصوص در روز عاشورا پذیرای تعداد زیادی از مشتاقان می‌باشد.

بخش کوهپایه – شهرستان اصفهان

== مشخصات بخش کوهپایه ==

این بخش یکی از گسترده‌ترین و قدیمی‌ترین بخشهای استان اصفهان می‌باشد که در حاشیه کویر مرکزی ایران قرار گرفته و از شمال به شهرستانهای اردستان و برخوار و میمه و از جنوب به بخشهای جلگه و بن رود استان اصفهان و از شرق به استان یزد و شهرستان نایین و از غرب به بخش مرکزی اصفهان محدود می‌شود.

ارتفاع مرکز و جنوب بخش از سطح دریا ۱۵۷۰ متر و شمال آن ۳۳۰۰ متر می‌باشد. وسعت بخش کوهپایه حدود ۳۰۰۰ کیلومتر مربع است و تقریباً ۲۰٪ از وسعت استان اصفهان را به خود اختصاص داده‌است. همچنین برابر آخرین تقسیمات کشوری (سال ۱۳۸۰) دارای سه شهر به نامهای کوهپایه، سجزی و تودشک و ۴ دهستان به نامهای جبل، تودشک، زفره و سیستان و بیش از ۵۴۸ روستا، مزرعه و مکان می‌باشد، که از این تعداد در ۲۷ روستا شورای اسلامی تشکیل شده و ۲۷ دهیاری نیز راه‌اندازی گردیده که از این تعداد ۱۴ دهیاری مصوب می‌باشد.

مرکز بخش، شهر کوهپایه‌است و در عهد قاجار که تقسیمات کشوری بصورت ایالت و ولایت و بلوک بوده؛ کوهپایه مرکز بلوک اربعه (جرقویه، نایین، اردستان و رودشتین) بوده‌است و از سال ۱۳۱۶ تا به حال مدت حدود ۷۱ سال است که مرکز جغرافیایی، سیاسی منطقه کوهپایه می‌باشد (تا سال ۱۳۷۳ بخشهای جلگه و بن رود جزیی از بخش کوهپایه بودند). مطالعات و تحقیقات زمین‌شناسی نشان می‌دهد که زمانی بخش کوهپایه را کلاً آب فراگرفته بوده (بجز مناطق کوهستانی) و به مرور زمان به خشکی تبدیل شده؛ به ترتیب مراکز جمعیتی زفره، کوهپایه و … ایجاد شده و اگر این نظر صحیح باشد شهرها و روستاهایی که در ارتفاعات قرار دارند قدمت بیشتری نسبت به نقاط دیگر دارند. ولی آنچه مسلم است پیشینه فرهنگی، مذهبی، آثار باستانی با هویت بجا مانده از ادوار گذشته، با سوادی و سطح تحصیلات عالی و … حاکی از قدمت و غنای فرهنگی مردمان این منطقه رانشان می‌دهد.

انواع مشاغل کشاورزی، دامداری، صنایع دستی، خدماتی و اداری در این بخش وجود دارد و این بخش دارای سه شهرک صنعتی مصوب (سجزی (شهرک صنعتی بزرگ شرق اصفهان سگزی )، کوهپایه و تودشک) و چندین نقطه صنعتی روستایی با بیش از یکصد کارخانه و فخاری فعال می‌باشد و حدود سه هزار نفر کارگر در آنها مشغول بکار هستند. در بخش کوهپایه حدود ۶۰ اداره، ارگان، نمایندگی، دفتر، مراکز نظامی، انتظامی، قضایی، آموزشی، تعاونی و بانک مشغول به انجام و ارایه خدمات به مردم هستند. تعداد کارمندان ادارات بخش ۳۵۰ نفر، تعداد کارگران کاخانه‌های بخش ۳۰۰۰ نفر و تعداد افراد شاغل در اصناف بخش ۱۰۰۰ نفر می‌باشد.

== وجه تسمیه شهرها ==

کوهپایه نام قدیمی آن ویر بوده که اکثراً در اسناد و کتب قدیمی به چشم می‌خورد ویر که از لغات زبان محلی کوهپایه نیز می‌باشد به معنی هوش و ذکاوت است. بعد به قهپایه به معنی محکم و استوار نامیده شده (در اسنادی که در سال ۱۳۱۶ و قبل از آن مشاهده شده و از جمله در کتاب گلچینی از شاهنامه فردوسی و نشریات فنی مهندسی و بازرگانی لغت قهپایه دیده می‌شود) سپس به کوهپایه به دلیل قرار گرفتن در حاشیه ارتفاعات ۳۳۰۰ مارشینان نامیده شده. در اصطلاح محلی آنرا کوپا نیز می‌گویند (مشهور است که امام حسن مجتبی (ع) به ایرن (سرزمین عجم) تشریف فرما شدند و از شهر ری به قم و از آنجا به اردستان و سپس به قریه کهنگ و قهپایه عزیمت فرموده و در قهپایه (کوهپایه) نزول اجلال فرمودند و سپس به اصفهان محله لسان الارض تشریف فرما شدند و در آنجا زمین با حضرت سخن گفته‌است.

سِجزی معرب سِکزی است. سِکزی لغت اوستایی پهلوی می‌باشد و به دلیل سکونت قوم سکاها در قدیم الایام در این منطقه به این نام مشهور شده‌است. در زبان عامیانه سِگزی گویند و اکثر اسناد تاریخی آنها بنام سجزی می‌باشد به همین دلیل نام آن شهر بر اساس مصوبه هیئت وزیران سجزی اعلام شده. به هر حال سجزی یا سکزی همان سیستان و محل قوم سکاها می‌باشد.

تودشک یعنی تودشکت به معنای محلی هموار که در حاشیه دشت قرار دارد.

== آثار تاریخی ==

تعداد ۲۲ آثار شامل ابنیه تاریخی با معماری با هویت شامل:

# کارونسرای عباسی کوهپایه
# امامزاده حضرت احمد بن موسی (ع) فشارک
# مسجدجامع کوهپایه
# امامزاده حضرت قاسم بن موسی (ع) (امامزاده قاسم)
# مسجد آجری
# امامزاده حضرت سید محمود بن موسی (ع) جزه
# مسجد معصوم (ص)
# امامزاه حضرت سید محمدبن موسی (ع) کوهپایه
# مسجد تالار
# چشمه آبگرم ورتون
# آب انبارهای موجود
# ساختمانهای قدیمی محله تودشک چویه (خانه نهنگی)
# مسجد دلاوران جشوقان
# بازار قدیمی شهر کوهپایه
# مسجد جامع زفره و منبر چوبی
# کاروانسرای عباسی سجزی
# امامزاده حضرت ناصر الدین بن موسی (ع) جبل
# مزرعه حاج حسن محل تهیه فیلمهای تلویزیونی
# مسجد قدمگاه
# مسجد خواجه
# منازل قدیمی شهر کوهپایه
# آب انبارهای موجود در روستاهای بخش

در بخش کوهپایه وجود دارد که برخی از آنها جزو آثار ملی کشور ثبت گردیده‌است.

== مسجد جامع ==

مسجد تاریخی جامع کوهپایه متعلق به دوره سلجوقیان می باشد که گنبد آن قبل از اسلام مربوط به زمان ساسانیان بوده است. چهل ستون مسجد در سال ۸۰۰ میلادی به این اثر اضافه گردیده است. پیش از اسلام این بنا آتشکده بوده که پس از ورود اسلام به این منطقه تبدیل به مسجد شده است.

Image:57282.JPG‏ |تاریخچه Image:57285.jpg‏ |نمایی از منبر کاشی Image:57288.jpg‏ |کتیبه ای از دوره ساسانیان Image:57294.jpg‏ |دیواره مسجد Image:57305.jpg‏| منبر اصلی مسجد Image:57289.jpg‏ |نمایی از ایوان مسجد

== کاروانسرای عباسی ==

کتیبه های تاریخ دار بنا: هم اکنون در بنا کتیبه ی تاریخ دار وجود ندارد؛ ولی به گفته ی معمرین روستا، در بنا، کتیبه ای بوده است حاکی ازاحداث بنا به سال ۹۹۹ ھ ق. اکنون، بر پیرامون داخل سردر، جای خالی کتیبه ای دیده می شود. بانیان و سازندگان بنا: با توجه به تاریخ کتیبه ی مذکور، این بنا از کاروانسراهایی است که به دستور شاه عباس اول صفوی احداث شده است.

سیر تحول بنا: چنان که گذشت، بنا احتمالا از اواخر قرن دهم هجری قمری است. در دوره ی معاصر، این کاروانسرا مدتی پاسگاه ژاندارمری بوده و بخش های مختلف آن تقریبا سالم باقی مانده است.

نکاتی درباره ی معماری بنا: کاروانسرای کوهپایه از نمونه های نسبتا بزرگ این نوع بناست. در اینجا نیز، مانند دیگر کاروانسراها، حیاط میانی را ایوانچه ها و حجره های پشتشان احاطه کرده اند. چهار ایوان در میانه ی اضلاع این حیاط واقع است، که در پشت سه تای آنها، سه دری واقع است. این اتاقها به بزرگان و مسافران ویژه اختصاص داشته است. اسطبلها نیز در پشت حجره ها و بر گرداگرد بنا واقع اند. حجره های این کاروانسرا، در مقایسه با نمونه های مشابه، ابعاد کوچکی دارند و در عوض، جای بیشتری به اسطبلها اختصاص یافته است. حلقه ی اسطبلهای پیرامون کاروانسرا را ایوانهای میانه ی هر ضلع و فضا های پشت آنها بریده و درنتیجه، این حلقه چهار بخش مجزا شده است که راه ورود به آنها از گوشه های حیاط است. در ابتدای این ورودی ها، حجره های بزرگی برای چهارپاداران احداث شده است.؛ و در کنار این حجره ها، بخشی نیز به صورت سکو کمی بالاتراز سطح زمین قرار دارد. راه ورود به کاروانسرا در ضلع جنوب شرقی آن است . سردر بنا مرتفع است و ایوانچه های دو طبقه ی طرفین آن از امتداد افقی نمای خارجی کاروانسرا پیش آمده و اهمیت بسیاری به ورودی بخشیده اند. ردیف طاق نماهای کوچک و بزرگ ( یک در میان ) و برج های طرفین و کنگره های لبه ی بام و تزئینات آجری براهمیت بنا افزوده و در مجموع، ساختمانی مجلل در کنار میدان روستا پدید آورده اند.امروزه پیشانی سردر فروریخته، اما هنوز آثار عظمت گذشته ی آن مشهود است. در طرفین سردر، دو حجره با قاعده ی هشت قرار دارد که ورود به آنها تنها از خارج بنا ممکن است . وجود چنین فضایی از وجوه تمایز این کاروانسرا از بناهای مشابه آن است. در طبقه ی دوم این فضاها نیز، حجره هایی دیگر احداث شده که رو به خارج کاروانسراست. در نمای ورودی، حفره های بازشو حجره ها به بیرون بنا، ورودی را متخلخل و غیر بیابانی نشان می دهد. دستگاهِ ورودی این بنا مفصّل است. در پشت سردر، هشتی وسیعی، با غرفه ها و فضاهایی در دو طبقه در پیرامون آن، واقع است که به تیمچه ای کوچک می ماند.غرفه های طبقه ی دوم این فضا دیواره های مشبک آجری داشته و به واسطه ی آنها، فضاهای ورودی نور می گرفته است. امروزه این دیواره ها از بین رفته است. فضاها و حجره های طبقه ی دوم دستگاه ورودی تهویه ی مناسبی دارد و احتمالا برای استفاده ی اشخاص و مسافران مهم بوده است. بعلاوه، غرفه های طبقه دوم با ایوانچه هایی در طرفین ایوان جنوب شرقی مرتبط اند. بدین ترتیب، نمای این جبهه ی صحن تقریبا در حد دو طبقه است؛ و بدین گونه، جبهه ی ورودی درحجم کلی بنا صورتی شاخص یافته است.

در نمای خارجی کاروانسرا، چهار برج بلندِ گوشه ها و سه برج میانه ی اضلاع آشکار است. بر بالای این برج ها و در سراسر لبه ی بام، کنگره هایی با محل های تیراندازی تعبیه شده است که نشان می دهد طراح حفاظت و دفاع از بنا را مّد نظر داشته است.

== منابع و مکانهای طبیعی ==

# مناطق کوهستانی جبل، زفره، فشارکو سنگ زبر تودشک که از مناطق ییلاقی و خوش آب و هوا می‌باشد.
# چشمه آبگرم زفره که به دلیل داشتن محلولهای معدنی در رفع بیماریهای خاص پوستی مؤثر است و از زمان صفویه تا بحال مورد توجه بوده‌است.
# کوه فشارک ( یا کوه مارشنان یا کوه مس) با ارتفاع ۳۳۳۰ متر در قسمت شمالی روستای فشارک قرار دارد.

== فرهنگی واجتماعی ==

# گویشهای محلی متفاوتی در کوهپایه، زفره، تودشک، سجزی و جزه وجود دارد. به طور مثال در گویش محلی کوهپایه به گنجشک می‌گویند چوژی به گوساله می‌گویند گوژی و به عدس می‌گویند موژی
# پوشش محلی اکثراً چادر و پیراهن بلند است به همراه پوشش سر بنام چارقد
# مراسم سوگواری و اعیاد و جشنهای این بخش مشابه شهرهای اصفهان و تهران می‌باشد مضاعف بر اینکه درمنطقه جبل تعزیه خوانی و شبیه خوانی به نحو شایسته اجرا می‌شود.
# در عزاداریها نیز علم و نخل استفاده می‌شو د.

== صنایع دستی ==

# فرش دستباف معروف به لچک و ترنج
# عبا با پشم شتر و گوسفند
# رنگرزی مواد اولیه فرش دستباف
# تولیدات بومی شامل: انار، عناب، پسته، زعفران، بادام، گردو، شیر، کشک، قارا

== جمعیت بخش کوهپایه ==

آمار جمعیت براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال۸۹، ۱۵۰۰۰ نفر اعلام گردیده است.

== سایر اطلاعات ==

تاریخ تأسیس بخشداری: ۱۳۱۶

وسعت بخش: حدود ۳۰۰۰ کبلومتر مربع

شهرهاب بخش: کوهپابه، سجزی، تودشک

دهستانهای بخش: تودشک، جبل، زفره، سیستان

تعداد روستاهای بخش ۲۴ روستا شامل: زفره، مشکنان، جشوقان، جزه، ورتون، جندابه، امامزاده قاسم، علون آباد، بادافشان، هریزه، یک لنگی، چیرمان، کمال بیک، میر جعفر، کردآباد، سهر، تینجان، مزرعه عبداللّه، فشارک، عیش آباد، خارزنان، کیچی، دخر آباد، خالتی

== گالری تصاویر ==

Image:Gallery_8s.jpg‏ ‏ |نمایی از یک مسجد قدیمی شهر Image:Gallery_14s.jpg‏‏ |نمایی از شاه نشین و خروج و ورود رباط عباسی Image:Gallery_15s.jpg‏‏ |در شبستان در طبقه فوقانی رباط Image:Gallery_16s.jpg‏‏ |نما از حجره های مسافرین و طاق طبقه دوم رباط Image:Gallery_44s.jpg‏‏| نمایی از آب انبار با بادگیر و هواکشهای مرکزی مخزن Image:Gallery_41s.jpg‏‏ |نمایی از میدان اصلی شهر Image:Gallery_45s.jpg‏ ‏‏ |سردرورودی شهرداری کوهپایه

== سنگسار ثریا ==

در سال ۱۳۶۵ خورشیدی در شهر کوهپایه حوالی استان کرمان (نه در شهر مذکور) خانم ثریا منوچهری را با پرونده سازی مورد تهمت زنا قرار داده و سنگسار کردند. فیلم The Stoning of Soraya M با هنرمندی شهره آغداشلو، موژان مارنو و نوید نگهبان، این فاجعه را به تصویر کشیده‌است.

مطابق با کتاب سنگسار ثریا(http://books.google.com/books?id=vzfMvQC4wFEC&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false) کوهپایه مورد اشاره در آن داستان در نزدیکی شهر کرمان قرار دارد و این کوه پایه ربطی به آن داستان ندارد و ارجاع در متن بدون منبع و اشتباه است.

== پانویس ==

http://www.isfahan.gov.ir/Default.aspx?tabID=595

http://en.wikipedia.org/wiki/The_Stoning_of_Soraya_M

مطابق با کتاب سنگسار ثریا(http://books.google.com/books?id=vzfMvQC4wFEC&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false)کوه پایه مورد اشاره در آن داستان در نزدیکی شهر کرمان قرار دارد و این کوه پایه ربطی به آن داستان ندارد و ارجاع در متن بدون منبع و اشتباه است.

Add a Comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.