پرواز هرکولس سی-۱۳۰ نیروی هوایی ارتش ایران ۱۳۸۴

سقوط هواپیمای ترابری ارتش ایران در تهران در حدود ساعت ۱۴ روز ۱۵ آذر ۱۳۸۴ (۶ دسامبر ۲۰۰۵) ۱۲۸ کشته و ۱۳۲ زخمی برجا گذاشت. این هواپیمای باری-نظامی از نوع سی-۱۳۰ بود و ۹۴ مسافر شامل اعضای ارتش و خبرنگاران را برای پوشش خبری رزمایش عاشقان ولایت که در چابهار در جنوب‌شرقی ایران برگزار می‌شد، از تهران به بندرعباس می‌برد.

خلبان پس از ترک فرودگاه مهرآباد با گزارش نقص فنی در موتور هواپیما تقاضای بازگشت به فرودگاه را می‌کند {نشان|۷} یا فرمان بازگشت دریافت می‌کند. اما در حین بازگشت دچار آتش‌سوزی شده و با ساختمان مسکونی ۱۰ طبقه‌ای در شهرک توحید در منطقهٔ فرودگاهی مهرآباد (در فاصلهٔ سه کیلومتری فرودگاه) برخورد می‌کند.

از ۱۲۸ نفر تلفات گزارش شده، ۹۴ نفر داخل هواپیما بوده‌اند که در دم جان سپرده‌اند و دست‌کم ۳۴ تن از کشته‌شدگان از ساکنین ساختمان و افراد حاضر در اطراف آن بوده‌اند.{نشان|۱}

در پی این حادثه بسیاری انتقادات خود را متوجه ارگانهای نظامی مانند وزارت دفاع نمودند و حتی طرحی هم برای استیضاح وزیر دفاع – محمد نجار – در روز ۱۹ آذر ۱۳۸۴ در مجلس مطرح شد که بعداً از دستور کار خارج گردید{نشان|۹}.

== شرح حادثه ==

شبکه ایمنی هوانوردی در گزارش خود با ذکر شرح فنی کوتاهی از این حادثه، زمان آن را ۱۴:۱۰ روز ۱۵ آذر ۱۳۸۴ ذکر می‌کند {نشان|۸} :

«هواپیمای باری هرکولس فرودگاه مهرآباد را به سمت بندرعباس ترک کرد. مسافران هواپیما تعدادی از خبرنگاران ایرانی بودند که قرار بود رزمایشی را پوشش خبری دهند. خلبان مشکل فنی nr.4 را حدود ۸ دقیقه پس از برخاستن اعلام می‌کند و درخواست فرود اضطراری در فرودگاه مهرآباد را می‌کند. در حین نزدیک شدن به باند شمارهٔ ۲۹L با استفاده از سامانهٔ ابزار فرود، هواپیمای سی-۱۳۰ به یک مجتمع مسکونی ۱۰ طبقه در منطقهٔ مسکونی «آذری» برخورد کرد. میدان دید در زمان حادثه در حدود ۱۵۰۰ متر گزارش شده‌است.»

سردار سرتیپ علیرضا افشار دربارهٔ دقایق آخر سقوط گفته است {نشان|۹} :

«از چهار مایلی باند که خلبان وضعیت را نرمال (عادی) اعلام کرده است تا هنگام سقوط که یک لحظه صدای فریاد یا حسین با هم ضبط شده اند، به مدت یک دقیقه و ۵۰ ثانیه هیچ‌گونه پیامی ارسال نشده است.»

== دیده‌های شاهدان ==

«دو موتور از چهار موتور هواپیما از کار افتاده و هواپیما به صورت کج و با زاویه تندی نسبت به زمین سقوط کرده است. به گفته این افسر ارتشی که شناخت کافی هم نسبت به پرواز دارد، خلبان هواپیما تلاش بسیاری کرده تا هواپیما را روی خیابان جنب ساختمان بنشاند، اما چون هواپیما به حال کج در آمده و کنترلش از دست خلبان خارج بوده، نتوانسته آن را به سمت خیابان هدایت کند که در نتیجه هواپیما به گوشه ساختمان و طبقه اول اصابت می‌کند.» {نشان|۲}

«ساعت ۱۳:۴۵ دقیقه بود من با اتومبیل در حوالی خیابان شمشیری بودم که ناگهان صدای انفجار مهیبی رخ داد. دود غلیظی که از یکی از بلوک‌های شهرک توحید بر خاست توجه همه را به خود جلب نمود. من با پارک نمودن اتومبیل خود به طرف شهرک دویدم. هیچ چیز معلوم نبود فقط دود بود و خاک. اهالی می‌گفتند که در طبقه چهارم این آپارتمان ۱۰ طبقه گاز منفجر شده است. چند دقیقه نگذشته بود که شعله‌های آتش همه جای ساختمان را فرا گرفت.» {نشان|۳}

== دلایل و شواهد حادثه ==

=== دلایل احتمالی ===

* نقض فنی هواپیما و سهل‌انگاری مقامات مسوول:

«برخی از رسانه گفته‌اند که خلبان هواپیما با پی بردن به وجود نقص فنی کوتاه مدتی پس از ترک باند پرواز دو بار از برج مراقبت مهرآباد درخواست اجازه بازگشت و فرود اضطراری کرد اما به دلیل ترافیک سنگین فرودگاه با این درخواست موافقت نشد. خبرنگار بی بی سی می‌گوید مقامات ارتش به شدت هر نوع سهل انگاری را تکذیب کرده‌اند و از آنجا که این هواپیما در یک ماموریت نظامی شرکت داشت، در مورد روش‌های جاری آمادگی پرواز سئوالات صریحی مطرح نمی‌شود.{نشان|۵}

* دستور نادرست به خلبان در هنگام رخداد نقص فنی در هواپیما :

«نقص فنی در هواپیمای C-130 پس از گذشت هشت دقیقه از پرواز، رخ داده که در آن لحظه هواپیما در اواسط مسیر تهران ـ قم قرار داشته است و اگر اصرار مرکز کنترل پرواز و مسئولان حاضر در فرودگاه مهرآباد نبود، این هواپیما امکان فرود بدون سانحه در سه نقطهٔ فرودگاه امام، اتوبان قم ـ تهران و بیابان‌های جنوب غربی تهران را داشته است.»{نشان|۶}

=== دلایل اعلام‌شده ===

سردار سرتیپ علیرضا افشار در گفتگو با خبرگزاری فارس گفت {نشان|۷}:

«ایراد خلبان به دستگاه V.O.R ناوبری یدکی بوده است که رفع عیب گردیده و دستگاه مذکور، ربطی به خراب شدن موتور نداشته است. وی با اشاره به نحوه پدیدار شدن سانحه بر اساس بررسی‌ها اضافه کرد: هواپیما پس از ۸ دقیقه پرواز، به خاطر اشکال در یک موتور آن، در حالیکه می‌توانسته با ۳ موتور به پرواز ادامه دهد، با تصمیم خلبان برای رعایت احتیاط درخواست برگشت به مبدا (فرودگاه مهرآباد) را می‌نماید و تا ۳ کیلومتری فرودگاه مهرآباد هیچ گونه مشکلی گزارش نگردیده است. وی افزود: موضوع حادثه در ۳ کیلومتری فرودگاه مهرآباد که به دلیل نقص فنی جدید و یا احتمالاً خطای خلبان بوده است، پس از بررسی‌های فنی هیات کارشناسی مشخص خواهد شد.»

=== شواهد پس از حادثه ===

سردار افشار در گفتگوی دیگری در مورد وجود جعبهٔ سیاه هواپیما گفت{نشان|۹} :

«تمامی هواپیماهای سی ۱۳۰ به طور کلی فاقد جعبه سیاه (FDR) هستند، ولی نوار مکالمه خلبان با برج فرودگاه مهرآباد و برج کاروان (برج کوچک نیروی هوایی ارتش) و هم چنین تصویر گراف از حرکت هواپیما در رادار موجود بوده و مورد بررسی قرار گرفته است.»

== کشته و زخمی‌شدگان ==

> مقاله اصلی: فهرست کشته‌شدگان سقوط هواپیما در تهران، ۱۵ آذر ۱۳۸۴.

از ۱۲۸ نفر تلفات گزارش شده، ۹۴ نفر داخل هواپیما بوده‌اند (شامل ۱۰ نفر خدمه{نشان|۸}) که در دم جان سپرده‌اند و دست‌کم ۳۴ تن از کشته‌شدگان از ساکنین ساختمان و افراد حاضر در اطراف آن بوده‌اند.{نشان|۱}

در میان این فهرست بجز تیم پرواز بقیهٔ افراد وابسته به رسانه‌ها (روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها، صدا و سیما و بخش‌های رسانه‌ای ارگان‌های نظامی) به چشم می‌خورند. بنابر گزارش محمد باقر قالیباف شهردار تهران از این ۹۴ نفر ۴۰ نفر خبرنگار بوده‌اند که فهرستی نام‌های ایشان در اطلاعیه‌ٔ خانه عکاسان ایران{نشان|۴} آمده است.

تلفات فعلی از میان ساکنین مجتمع ساختمانی بدلیل انفجار ذخیرهٔ سوخت هواپیما در هنگام برخورد و انفجار گاز شهری است. خبرگزاری دانشجویان ایران در گفتگویی با دکتر پناهی، رئیس اورژانس تهران، از زخمی شدن ۱۳۲ نفر در این حادثه خبر داده است.

== دیگر سانحه‌های سی-۱۳۰ ایران ==

به گزارش «شبکهٔ امنیت هوانوردی»{نشان|۸} این حادثه ۲۸۱‌امین حادثهٔ هواپیمای سی-‌۱۳۰ و از بابت تلفات چهارمین حادثه‌ای است که تا کنون در سطح جهان برای این نوع هواپیما روی داده است. همچنین این حادثه از نظر تلفات تا به امروز در ردهٔ پنجم حوادث هوایی ایران قرار دارد. دیگر سوانح رویداده برای این نوع هواپیما در ایران در زیر فهرست شده‌اند :

# ۲۵ ژوئن ۲۰۰۳ یک فروند سی-۱۳۰۰ به خاطر مشکلات فنی سقوط کرد. در این حادثه ۷ نفر کشته شدند.
# ۲ فوریه ۲۰۰۰ یک فروند سی-۱۳۰ هنگام بلند شدن از فرودگاه مهرآباد سقوط کرده و به یک ایرباس ۳۰۰ هواپیمایی هما برخورد کرد. در این حادثه ۱۰ نفر کشته شدند.
# ۱۳ مارس ۱۹۹۷ یک فروند سی-۱۳۰ به خاطر نقص موتور نزدیکی مشهد سقوط کرد و ۸۶ نفر کشته شدند.
# ۱۷ مارس ۱۹۹۴ یک فروند سی-۱۳۰ بر فراز ارمنستان سرنگون شد و ۳۲ نفر کشته شدند.
# ۲ نوامبر ۱۹۸۶، ۹۸ کشته
# ۱۵ اکتبر ۱۹۸۶، تا ۲۳ فروند در بمباران هوایی عراق نابود شدند.
# ۲۹ سپتامبر ۱۹۸۱، ۸۰ کشته
# ۱۹ ژوئن ۱۹۷۹، ۵ کشته
# ۱۹ سپتامبر ۱۹۷۸، ۹ کشته
# ۲۱ دسامبر ۱۹۷۶، ۹ کشته
# ۲۸ فوریه ۱۹۷۴، ۱۰ کشته
# ۷ آوریل ۱۹۶۹، تلفات نامشخص
# ۱۸ آوریل ۱۹۶۷، ۲۳ کشته

== جستار وابسته ==

== پانویس ==

== پیوند به بیرون ==

=== وب‌گاههای خبری ===

* سقوط هواپیمای حامل خبرنگاران در تهران، بی‌بی‌سی فارسی.
* آیا باز هم تقصیرها را به گردن خلبان می‌اندازیم؟، روایت یک کارشناس هوایی شاهد سانحه، وب‌گاه خبری بازتاب
* خلبان اول، به دلیل «نقص فنی» حاضر به پرواز نشده بود، خبر تاییدنشده، وب‌گاه خبرگزاری انتخاب
* روزنامهٔ همشهری: در صورت عدم پیگیری جدی مقصران حادثه سقوط c۱۳۰ اطلاعات خود را در این زمینه افشا می‌کنیم، وب‌گاه خبری امروز.
* طرح استیضاح وزیر دفاع ایران بخاطر سقوط هواپیمای سی-۱۳۰، بی‌بی‌سی فارسی.
* خلبانی که حاضر به پرواز نشده بود در مجلس حاضر شد، روزنامهٔ شرق.
* شهرک توحید ۱۲ روز پس از سانحهٔ هوایی، وب‌گاه کانون زنان ایرانی.
* هفده روز گذشت؛ سقوط همچنان در ابهام، شرق آن‌لاین.

=== صدا ===

=== فیلم ===

* گزارشی راجع به سقوط هواپیما، پروندهٔ WMV، خبرگزاری انتخاب

=== تصاویر ===

* حضور خانواده‌های داغدار قربانیان مقابل پزشکی قانونی کهریزک، وب‌گاه خبرگزاری فارس.
* تصاویری جدید از روز حادثه، وب‌گاه Getty Images.
* عکس‌های افراد از حادثه در وب‌گاه بی‌.بی‌.سی فارسی

=== تحلیل‌ها ===

* سقوط هواپیما و مسؤولیت دولت‌های ایران و آمریکا، مصاحبهٔ دویچه‌وله فارسی با «هوشنگ امیر احمدی».
* پرواز به هر قیمت، عضوی از صنعت هوانوردی ایران، طرح پرسش‌هایی فنی از سوی یک کارشناس در مورد این سانحه، وب‌گاه خبری گویا.
* استیضاح وزیر دفاع؛ سیاسی یا غیرسیاسی، شرق آن‌لاین.

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *