محمد حنیف‌نژاد

محمد حنیف‌نژاد (۱۳۱۸ه.ش. – ۱۳۵۱ه.ش.) از بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین خلق ایران است که بهمراه دو تن از همرزمان خود، سعید محسن و علی اصغر بدیع زادگان، سازمان مجاهدین خلق ایران را در سال ۱۳۴۴ پایه ریزی نمود. محمد حنیف نژاد در سال ۱۳۵۰ توسط ساواک دستگیر گردید و در چهارم خرداد سال ۱۳۵۱ توسط رژیم محمد رضا شاه پهلوی اعدام گردید.

== زندگی ==

حنیف‌نژاد در ۱۳۱۸ه.ش. برابر با ۱۹۳۹م. در تبریز متولد شد. وی دانش‌آموخته مهندسی کشاورزی بود. حنیف‌نژاد در جریانات دانشجویی سالهای ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۲ در جبهه ملی و نهضت آزادی فعال بود و در بهمن ۱۳۴۱ و پس از حملهٔ کوماندوهای شاه به دانشگاه دستگیر شد و به زندان افتاد.

=== فعالیت‌ها ===

حنیف نژاد در جریان همین مبارزات با سعید محسن آشنا شد. آنان در کنار مبارزه به مطالعاتی وسیع درباره اسلام و همین طور مکاتب غربی و نیز مبارزات مردم ایران و دیگر کشورهای جهان پرداختند و به ضرورت مبارزه مسلحانه رسیدند. با عده دیگری از مبارزان جوان و مسلمان که به مبارزه مسلحانه معتقد بودند سازمان مجاهدین خلق را پایه گذاری کردند.

حنیف نژاد و اعضای اولیه سازمان مجاهدین خلق در راستای استخراج پاسخهای نو برای مسائل کهنه و نو از دل اسلام و از این راه دستیابی به قرائتی نو و پوینده از اسلام و تدوین و ارائه آن تلاش بسیار کردند و می‌کوشیدند تا از دل تاریخ تشیع مشی مبارزه را متناسب با روزگار نو پیدا کنند. وی به همراه سعید محسن و علی اصغر بدیع زادگان از محضر مهندس بازرگان، آیت‌الله طالقانی و دکتر سحابی نخستین درسهای اسلامِ سازگار با عصر نو و پاسخگو به مسائل نو را آموختند. حنیف نژاد و یارانش قرائتی تازه از اسلام عرضه کردند که متفاوت از قرائت حوزه‌های علمیه بود.

=== دستگیری و از مسائل سازمان ===

وی به همراه تنی چند از اعضای اصلی سازمانی که آن زمان در لبنان با نام «سازمان مجاهدین خلق» اعلام موجودیت کرده بود، طی عملیاتی لو رفتند و در یک خانه دستگیر شدند. یکی ازاعضای ساواک که سعید محسن جهت گرفتن اسلحه از کرمانشاه به وی معرفی شده بود، عامل این لو رفتن بود. محمد، سعید، و علی اصغر به اعدام محکوم شدند و مسعود رجوی در اثر تلاشهای بسیار گستردهٔ برادرش کاظم رجوی و دخالت سازمانهای بین‌المللی به حبس ابد محکوم شد.

تغییر ایدئولوژی هم‌زمان با فرار تقی شهرام از زندان ساری صورت گرفت و بنیانگذاران اولیه سازمان هیچ نقشی دران نداشتند. در سال ۱۳۵۴ و در حالی که دیگر مجاهدین اولیه به شهادت رسیده بودند، اکثریت اعضای مرکزیت «سازمان مجاهدین خلق» که خارج از زندان بود، تحت القائات تقی شهرام و بهرام آرام به مارکسیسم گروید. اما اکثریت اعضای سازمان در داخل که در راس آنها مسعود رجوی بود در اصول خود و پایبندی به اسلام باقی ماندند. بخش خارج از کشور نیز به طور جداگانه مخالفت خود را با این حرکت فرصت طلبانه با صدور اعلامیه‌ای با امضای “تعدادی از اعضای سازمان” اعلام نمودند. معروفترین اعضای مرکزیت که در کنار رجوی در مقابل انحراف خارج از زندان ایستادگی کردند شامل موسی خیابانی، و مهدی ابریشمچی بودند. مسعود رجوی اعلام گرایش سازمان به مارکسیسم را یک حرکت فرصت طلبانه اعلام نمود و آنرا زمینه ساز رشد تمایلات راست ارتجاعی خواند.

عناصری که در بیرون از زندان گرایش سازمان به مارکسیسم را اعلام کرده بودند، بعد از انقلاب ۱۳۵۷ از نام مجاهدین دست کشیده و تحت عنوان سازمان پیکار به فعالیت خود ادامه دادند و پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ ه.ش. (۱۹۷۹م.) به تدریج به مخالفت با نظام جمهوری اسلامی پرداختند. علاوه بر اینها لطف الله میثمی، مهدی غنی، رضا رئیس طوسی، محمد محمدی گرگانی، حمید نوحی، و جلال صمصامی نیز از جمله کسانی بودند که در واکنش به اقدامات فرصت طلبانه تقی شهرام و یارانش ضمن پایبندی به مبانی اعتقادی مجاهدین با انتشار اطلاعیه‌ها و کتاب هایی از جمله «روند جدایی» کوشش کردند راه مجاهدین اولیه را ادامه دهند.

بیرون از زندان نیز دکتر لبافی نژاد و صمدیه لباف مسلمان ماندند و به دلیل مخالفت با انحراف مارکسیستی سازمان، به دست مارکسیست‌های حاکم شده بر سازمان ترور شدند. تراب حق شناس از بازماندگان جمع اولیه تشکیل دهنده سازمان مجاهدین خلق که در سال ۵۴ به مارکسیسم گرایید، درباره مشی آنها می‌گوید:

از طرف دیگر به همین دلیل که ما اول مبارز بودیم یعنی با تضاد فقر و ثروت آشنا بودیم و با سلطه و حاکمیت این سیستم قصد مبارزه داشتیم طبیعی است از چیزی که به آن «علم انقلاب زمانه» می‌گفتیم یعنی مارکسیسم روی نتابیم و نسبت به آن نظر خوبی داشته باشیم. به همین دلیل انقلاب کوبا یا انقلاب چین برایمان اهمیت داشتند. و نه از این جهت بود که سیستم کسب قدرت از طریق حزب یا کانونهای مسلح اهمیت داشت، برای ما این مسئله کمتر مطرح بود. نظرمان بر این بود که هر طور شرایط خودمان ایجاب می‌کند عمل کنیم، نه با دنباله روی از این یا آن تز.

مسعود رجوی و همفکرانش که اکنون با نام «سازمان مجاهدین خلق ایران» فعالیت می‌کنند، ادامه دهنده همان خط و مشی حنیف نژاد هستند که «تغییر مواضع» در سال ۵۴ را یک کودتای آپورتونیستی چپ نمایانه با ماهیت راست می‌دانند.

در شهریور ۱۳۵۰ ساواک توانست عده زیادی از رهبران این سازمان مسلح زیرزمینی از جمله حنیف نژاد را دستگیر کند. برخی «مسعود رجوی» را متهم به لو دادن حنیف نژاد و سایر اعضای مرکزیت سازمان مجاهدین خلق می‌کنند، چرا که او اندکی پیش از دیگران دستگیر شده و تنها کسی بود که به اعدام محکوم نشد. در این خصوص برخی از اعضای سازمان مجاهدین خلق نظیر دستگیر شدگان به شدت شکنجه شدند {مدرک} و حنیف نژاد همراه چند تن دیگر از اعضای گروه مجاهدین به خاطر شرکت در فعالیتهای تروریستی و مسلحانه در خرداد ۱۳۵۱ برابر با ۱۹۷۲ اعدام شدند.

با توجه به خاطرات دوستان او نظیر لطف الله میثمی و نیز از آنجا که قبل از تغییر ایدئولوژی بخشی از اعضای سازمان مجاهدین خلق اعدام شد، باید پذیرفت که او تا پایان عمر مسلمان باقی ماند و علی شریعتی سخنرانی معروف «بعد از شهادت» را پس از اعدام وی و سایر اعضای مرکزی سازمان مجاهدین خلق انجام داد.نوشتار “حسن و محبوبه” منسوب به دکتر شریعتی نیز روایتی از شهادت محبوبه متحدین و حسن آلادپوش از اعضای سازمان است.

مقاله همنشین بهار: یادی از محّمد حنیف نژاد (این صدا ُگم نخواهد شد)

=== تصاویر ===

در زندان اوین

=== نمایی از سنگ مزار ===

در پی تغییراتی که سازمان بهشت زهرا در قطعه ۳۳ ایجاد کرده بود سنگ مزار بسیاری از مدفونان این قطعه تغییر کرد تصویر سنگ مزار محمد حنیف نژاد پس از بازسازی

و نیز عکسی قبل از بازسازی قطعه ۳۳ و سنگ مزار محمد حنیف نژاد پیش از آن

== پاورقی ==

== کتاب‌شناسی ==

تذکر: این کتاب‌ها لروما بیطرف نیستند. اما کوشیده شده که شامل تمامی آثار مرتبط باشند:

* جمعی از پژوهشگران، «سازمان مجاهدین خلق» پیدایی تا فرجام (۱۳۴۴ _ ۱۳۸۴)، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی دریافت نسخهٔ آنلاین از سایت رسمی کتاب
* احمدی روحانی، حسین، سازمان مجاهدین خلق ایران، چاپ اول:۱۳۸۴
* جعفری، محمد مهدی، سازمان مجاهدین خلق از درون، ناشر:نشر نگاه امروز
* جعفریان، رسول، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران ـ سال‌های ۱۳۵۷ ـ ۱۳۲۰»، تهران:پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه معاصر
* راستگو، علی اکبر، مجاهدین خلق در آیینه تاریخ، چاپ اول:۱۳۸۴
* کاظمی، محسن، خاطرات احمد احمد
* کریمی، احمدرضا، شرح تاریخچه سازمان مجاهدین خلق ایران و مواضع آن، چاپ اول:۱۳۸۴
* مهرآبادی، مظفر، بررسی تغییر ایدئولوژی سازمان مجاهدین خلق، چاپ اول:۱۳۸۴
* رئیسی (رضا)، رفیعی(حسین) و نوحی (حمید)، روند جدایی، تهران، چاپ اول ۱۳۶۰
* میثمی، لطف الله، خاطرات لطف الله میثمی ج۲

رده:اهالی تبریز{ترتیب:حنیف‌نژاد، محمد}

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *