عثمان

عثمان معروف به عثمان بن عفان((۴۳-)- ۳۵ ه.ق./ ۵۷۹ – ۶۵۵ م.) یکی از صحابه پیامبر بود که در تاریخ ابتدای اسلام نقش بسیار گسترده‌ای داشت. او از اولین اسلام آورندگان و خلیفه سوم پس از عمر بود و در مدینه با دو تن از دختران محمد ازدواج کرد و بدین سبب به لقب ذوالنورین مشهور شد. در زمان خلافت او قلمر اسلامی به بلخ و قبرس رسید. از مهمترین کارهای او جمع آوری قرآن بود.

عثمان در زمان حکومتش توسط مخالفانش به خویشاوند سالاری و فساد متهم شد. سرانجام در سال سی و پنج هجری توسط شورشیانی از مصر، کوفه و بصره کشته شد. کشته شدن او پایانی بر یکپارچگی مسلمانان بود. کشته شدن او باعث اختلاف شدید بین جامعه اسلامی و جنگ های داخلی شد. عمده اختلاف بین مسلمانان بر سر مواردی مانند این بود. آیا کشته شدن او عدالت بود؟ آیا عثمان دچار خطا شده بود؟ اگر شده بود آیا شایسته کشته شدن بود؟

== زندگینامه عثمان ==

عثمان از اولین اسلام آورندگان بود. وی از بنی‌امیه و یکی از اشراف و ثروتمندان مکه بود وی در میان خاندانی که قریب به اتفاقشان مخالف اسلام بودند، به اسلام گروید. او در شمار مهاجران به حبشه بود، اما به زودی به مکه بازگشت و به مدینه مهاجرت کرد. وی در مدینه به ترتیب با دو دختر محمد، ام کلثوم و رقیه ازدواج کرد و لذا به ذوالنورین مشهور شد. عثمان در لغت به معنی بچه مار است.

در زمان ابوبکر از افراد نزدیک به وی بوده و کاتب وی به شمار می‌آمد. در دوره عمر نیز از نفوذ قابل توجهی برخوردار بود و در آن شرایط نماینده بنی امیه به شمار می‌آمد.

== به خلافت رسیدن عثمان ==

عمردر اخرین روزهای عمر خود، شش تن از صحابیان را مامور نمود در مدت سه روز خلیفه مسلمانان را تعیین کنند. این شش نفر عبارت بودن از: علی بن ابیطالب، عثمان بن عفّان، عبد الرحمان بن عوف، زبیر بن عوّام، طلحه بن عبید اللّه و سعد بن ابی وقّاص. بنوشته تاریخ یعقوبی عمر ابو طلحه بن زید بن سهل انصاری را بر این کار گماشت و گفت: اگر چهار نفر نظرى دادند و دو نفر مخالف شدند، آن دو نفر را گردن بزن و اگر سه نفر توافق کردند و سه نفر مخالفت نمودند، سه نفرى که عبد الرحمان در میان ایشان نیست، گردن بزن، و اگر سه روز گذشت و بر کسى توافق حاصل نکردند، همه ایشان را گردن بزن».

بنوشته یعقوبی در این سه روز مذاکرات زیادی انجام شد و نتیجه بین علی وعثمان مردّد شد. عبدالرحمن از علی پرسید: اگر با تو بیعت کنیم آیا حاضر می شوی به کتاب خدا و سنت رسول الله و به شیوه دو خلیفه پیشین رفتار کنی؟ جواب علی به عبدالرحمن این جمله بود که :‌به کتاب خدا و سنت رسول الله عمل خواهم کرد. عبدالرحمن همین سوال را از عثمان کرد و عثمان جواب مثبت داد و همه شرایط را پذیرفت و لذا او به خلافت رسید

==دوران خلافت==

از کارهای عثمان جمع آوری قران و بوجود آوردن نسخه واحد برای قران بود. در دوران خلافت او قلمرو تصرف شده توسط مسلمانان به اوج خود در دوران خلافت رسید، این بزرگ شدن قلمرو اسلامی باعث بوجود آمدن مسایل تازهای در نحوه تعامل جامعه اولیه اسلامی و قلمروهای تازه بدست آمده اسلامی شد که عثمان که در آن زمان به پیری رسید بود نتوانست به خوبی از عهده این امر بربیاید. در زمان او دامنه قلمرو اسلامی به بلخ و قبرس رسید. او برای کنترل بیشتر اعضای خاندان خود را به امیری فرستاد.

این روش حکومت مخالفتهای زیادی را برانگیخت. مخالفان او، عثمان را به خویشاوندسالاری و فساد متهم می کردند. سر دسته مخالفان او عایشه، همسر پیامبر بود و دختر ابوبکر، و علی داماد محمد بود. علی حداقل به لحاظ معنوی سردسته مخالفان عثمان بود. در دوران خلافت عثمان، علی به همراه صحابه دیگری از محمد از جمله طلحه و زبیر از منتقدان عثمان بودند. او عنوان می‌داشت که عثمان از سنت محمد دچار انحراف شده‌است. مهمترین موارد اختلاف با عثمان بر سر اجرای حدود اسلامی بود. علی اصرار داشت که “حدود الهی” باید اجرا شود. از جمله در قضیه شرب خمر ولید، حاکم کوفه، که گفته می‌شود حد به دست خود علی اجرا شد. او در امور سیاسی حداقل به لحاظ معنوی نیز سرکرده(از سرکردگان) مخالف عثمان شناخته می‌شد. در قضیه تبعید ابوذر با وجود ممنوعیت تعیین شده توسط عثمان او با فرزندانش ابوذر را بدرقه کرد.

==قتل عثمان و عواقب آن==

سر انجام عثمان در سال ۳۵ هجری توسط شورشیانی از کوفه، مصر و بصره کشته شد. کشته شدن او باعث انشقاق شدید جامعه مسلمانان بعد از او شد. کشته شدن او نقطه عطفی در جامعه مسلمانان بود و عملا پایان یکپارچگی مسمانان و شروع جنگ های داخلی بین مسلمانان بود. مهمترین نقطه اختلاف این بود که آیا قتل عثمان عادلانه بود؟ آیا او از دستورهای اسلام منحرف شده بود؟ اگر چنین بود آیا شایسته قتل بود؟ پس از عثمان، علی به خلافت رسید که دوران خلافت او مصادف با جنگ های داخلی زیادی بین مسلمانان بود.

==محل دفن عثمان==

عثمان در باغى بنام “حش کوکب” در شمال شرقى بقیع دفن شده است، و پیامبر این باغ را “روحاء” نامیده بود، و بنی امیه این باغ را بعدا شامل قبرستان بقیع کردند، و بقیع قبرى است که در سمت جنوبی شرقی مسجد نبوی قرار گرفته است، و قبر عثمان در این قبرستان (بقیع) در فاصله ۱٫۳۵ متری قبر “شهداء الحره” قرار گرفته است، با این وصف قبر عثمان در قبرستان بقیع است. نقل است عثمان این باغ را از فرد یهودی خریداری کرده بودند و او پس از قتل در ملک خویش یعنی همان باغ دفن شد و بنا به نقل دیگر بعلت ممانعت شورشیان نسبت به دفن وی در قبرستان مسلمین او را شبانه در این باغ که مقابر یهود در آن بود، دفن کردند.

==جستارهای وابسته==

* عثمان در نهج‌البلاغه

== پانویس ==

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *