شاپور بختیار

شاپور بختیار (زادهٔ ۲۶ ژوئن ۱۹۱۴ – درگذشتهٔ ۱۵ مرداد ۱۳۷۰ برابر ۶ اوت ۱۹۹۱) سیاست‌مدار ایرانی، دبیر کل حزب ایران از رهبران جبهه ملی ایران و آخرین نخست‌وزیر حکومت پادشاهی مشروطه ایران در سال ۱۳۵۷ بود.

== کودکی و جوانی ==

شاپور بختیار در سال ۱۲۹۳ در جنوب غربی ایران و از پدری به نام محمدرضا (معروف به سردار فاتح) و مادری به نام نازبیگم به دنیا آمد. خانوادهٔ او از طوایف ایل بختیاری بودند. پدربزرگ مادری بختیار، نجف‌قلی صمصام‌السلطنه، دو بار در ۱۹۱۲ و ۱۹۱۸ به نخست‌وزیری رسیده بود. مادر شاپور بختیار در هفت سالگی او فوت کرد.پدر شاهپور بختیار و بسیاری از خوانین ایل بختیاری از نوادگان شخصی به نام حیدر خان هستند که اصالتآ از ایل پاپی ساکن در بخشهای گرمسیری خوزستان و سردسیری لرستان ساکن هستند و بنا به دلایلی حیدرخان از اطراف اندیمشک به چغاخور چهارمحال و بختیاری مهاجرت کرده بود .

== تحصیلات ==

شاپور بختیار تحصیلات دورهٔ ابتدایی را در شهرکرد گذراند و تحصیلات متوسطه را ابتدا در اصفهان و سپس در بیروت پایتخت لبنان به پایان رساند. او مدرک دیپلم دبیرستان خود را در بیروت و از مدرسه‌ٔ فرانسوی بیروت دریافت کرد.

وی در ۱۹۳۶ به فرانسه رفت و در ۱۹۳۹ دکترای خود را در زمینهٔ علوم سیاسی از دانشگاه سوربن دریافت کرد. او در ضمن دو مدرک لیسانس در زمینه‌های حقوق و فلسفه نیز دریافت کرده بود.

== اشغال فرانسه ==

پس از اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم وارد نهضت مقاومت ملی فرانسه شد و بعنوان یکی از سربازان فرانسه (ارتش سربازان خارجی مقیم فرانسه) در گُردان اورلئان شرکت داشت.

== بازگشت به وطن ==

در سال ۱۹۴۶ شاپور بختیار به ایران بازگشت. در سال ۱۹۵۱ توسط وزیر وقت کار به عنوان مدیر ادارهٔ کار استان اصفهان انتخاب شد و بعدها به ادارهٔ کار در استان خوزستان (مرکز صنعت نفت ایران) ارتقا یافت.

== ملی شدن صنعت نفت و زندان ==

در جریان ملی شدن صنعت نفت ایران، بختیار که عضو حزب ایران شده بود به طرفداری از مصدق برخاست و در سال ۱۹۵۳ در دولت کوتاه محمد مصدق، بختیار معاون وزارت کار شد.

پس از بازگشت محمد رضا شاه پهلوی در پی کودتای ۲۸ مرداد، بختیار به منتقدان شاه پیوست و به همین علت چند بار به زندان افتاد.

بختیار در جبهه ملی دوم نیز فعال بود. در بهمن ۱۳۴۲ همراه با دیگر رهبران جبهه ملی به زندان افتاد.

== نامه به شاه ==

در خرداد ۱۳۵۶ سه تن از سران جبهه ملی یعنی کریم سنجابی، داریوش فروهر و شاپور بختیار نامه‌ای به شاه نوشته و از او خواستند که برای نجات کشور به حکومت استبدادی پایان داده، به اصول مشروطیت تمکین کند.

== اوج گیری انقلاب و قبول نخست وزیری ==

در اواخر سال ۱۹۷۸ و اوج گیری انقلاب ایران، شاه دستور آزادی بختیار از زندان را صادر کرد و از وی در دیداری خصوصی در کاخ نیاوران تهران خواست که مقام نخست‌وزیری ایران را قبول کند. بختیار با شاه توافق کرد که برای کابینه اش از مجلس سنا رای بگیرد، شاه از کشور خارج شود، ساواک منحل شود، زندانیان سیاسی آزاد شوند و شرایط آزادی مطبوعات فراهم شود. سرانجام بختیار برای «آرام کردن اوضاع» و جلوگیری از اوج گرفتن انقلاب ایران مقام نخست‌وزیری را قبول کرد و خود را «مرغ طوفان» نامید. بختیار علیرغم مخالفت جبهه ملی ایران این پست را قبول کرد و به همین علت از جبهه ملی کناره‌گیری کرد.

نهایتا در گرماگرم تب انقلاب، بختیار به همراه وزرای دولتش از مجلس سنا رای اعتماد گرفت. وی شروطی را برای قبول نخست‌وزیری مطرح کرد که از جمله آن‌ها خروج محمدرضا شاه از ایران و مصادره اموال بنیاد پهلوی به سود دولت بود.

در ۲۶ دی ۱۳۵۷ محمدرضا شاه به همراه فرح پهلوی از کشور خارج شد. در آخرین لحظات خروج شاه از ایران بختیار به داخل هواپیمای شاه رفت و به وی اطمینان داد که تمام تلاش خود را برای حفظ کشور به کار بندد.

اما با خروج شاه از ایران همه چیز به نفع انقلابی‌ها تغییر کرد. خمینی بعد از ۱۳ سال تبعید در روز ۱۲ بهمن به ایران بازگشت و دولت اپوزیسیون به ریاست مهدی بازرگان را تشکیل داد. ۱۰ روز بعد در روز ۲۲ بهمن ارتش اعلام بی‌طرفی کرد و انقلابی‌ها تمام مراکز و اداره‌های دولتی را به دست گرفتند و سرانجام شاپور بختیار پس از مدتی مخفیانه زیستن، در میانه فروردین سال ۱۳۵۸ به فرانسه سفر کرد.

== بنیانگذاری نهضت مقاومت ملی ایران در فرانسه و ترورهای پی در پی ==

بلافاصله پس از ورود به فرانسه، وی نهضت مقاومت ملی ایران را بنیان گذاشت و به مخالفت صریح با جمهوری اسلامی و خمینی پرداخت. بنی صدر او را متهم به دخالت در کودتای نوژه و همکاری با صدام حسین در ابتدای جنگ می‌کند. گرچه نهضت مقاومت ملی ایران آن را رد کرده است.

در تابستان ۱۳۵۹ تیمی به رهبری انیس نقاش اقدام به ترور وی کردند که با هوشیاری محافظان بختیار ناموفق بود. او از این سوء قصد جان سالم به در برد اما در این ماجرا یک پلیس و یکی از همسایگان خانه بختیار به قتل رسیدند. انیس نقاش بعد از آزادی و در ایران اعلام کرد که این تیم از سوی مسئولان وقت جمهوری اسلامی برای قتل شاپور بختیار اعزام شده بودند. انیس نقاش توسط پلیس فرانسه دستگیر و به حبس ابد محکوم شد اما پس از مدتی از طرف دولت فرانسه مورد عفو قرار گرفت و به جمهوری اسلامی تحویل داده شد.

=== قتل ===

در تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۷۰ برابر ۶ اوت ۱۹۹۱، شاپور بختیار و منشی وی سروش کتیبه در خانه مسکونی بختیار در حومه پاریس به قتل رسیدند. ترور توسط گروهی سه‌نفره به نام‌های فریدون بویراحمدی، محمد آزادی و علی وکیلی‌راد و با دستور مسئولین وقت جمهوری اسلامی انجام شد.

با وجود محافظت شبانه روزی از خانه بختیار و با وجود ۱۳ محافظ مسلح، قاتلان از خانه وی خارج شده و متواری شدند. بعد از چند روز یکی از تروریست‌ها به نام علی وکیلی‌راد در سوئیس دستگیر شد و به فرانسه تحویل داده شد. او در طول محاکمه‌اش در ۱۹۹۴ در جریان اعترافاتش بیان کرد که جمهوری اسلامی وی و همکارانش را مامور قتل شاپور بختیار کرده بودند. بنا به گفته وزیر خارجه فرانسه، محمود احمدی نژاد رییس جمهور ایران در سال ۲۰۰۹ به دولت فرانسه پیشنهاد کرد که وی را با کلوتیلد ریس، یک معلم فرانسوی که در حوادث پس از انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ هجری شمسی، در ایران دستگیر شده بود معاوضه کند؛ ولی این درخواست توسط دولت فرانسه رد شد. یک دادگاه در فرانسه روز ۱۸ مه ۲۰۱۰، تنها چند روز پس آزادی کلوتیلد ریس فرانسوی، وکیلی راد، را پس از ۱۹ سال زندان آزاد کرد.

== پانویس‌ها ==

== جستارهای وابسته ==

* یکرنگی

== منابع ==

# سایت اخبار روز
# سایت ایران امروز
# بختیار، شاپور. یکرنگی. فرانسه. چاپ اول، پاریس .ترجمه: مهشید امیرشاهی.۱۹۸۲٫
# کیهان لندن – ویژه نامه قتل شاپور بختیار
# وب‌گاه نهضت مقاومت ملی ایران
# کتاب: Enquête sur l’assassinat de Chapour Bakhtiar به معنای «بررسی قتل شاپور بختیار» به قلم دو خبرنگار فرانسوی به اسم‌های «ژان ایو شاپرون» و «ژان نوئل فورنیه».
# غلامحسین مراقبی . تاریخ شنیداری ایران:گفتگو با شاپور بختیار تهران. چاپ اول، تابستان۱۳۸۲، ISBN:964-91649-6-0
# ویژه نامه پانزدهمین سالگرد قتل شادروان دکتر شاپور بختیار – صدای آمریکا
# متن کامل خاطرات شاپور بختیار: حبیب لاجوردی، انتشارات صفحه سفیدوبگاه خانه کتاب ایران

== پیوند به بیرون ==

* سایت رسمی دکتر شاپور بختیار
* اندکی از زندگی نامهٔ خودنوشت شاپور بختیار
* مصاحبه با شاپور بختیار، از مجموعه تاریخ شفاهی ایران، دانشگاه هاروارد
* دوران
* بختیار
* شاپور بختیار

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *