سیمبیان

سیمبیان نام سیستم‌عاملی برای گوشی‌های تلفن همراه است.

سیمبیان را پیش از این گروهی از شرکت‌ها مانند نوکیا، اریکسون، سونی اریکسون، پاناسونیک و سامسونگ پشتیبانی می‌کردند، ولی در ۲۴ ژوئن ۲۰۰۸ نوکیا همهٔ سهام آن را خرید.

== Symbian چیست؟ ==

در ابتدا تلفن‌های همراه دارای ساختار پیچیده‌ای نبودند. سخت‌افزار محدود نیاز به نرم‌افزارهای پیچیده نداشت، تا اینکه شرکتهای مطرح ساخت گوشی‌های تلفن همراه نسل‌های دوم و سوم گوشی‌های خود را عرضه کردند. این گوشی‌ها دارای امکانات سخت‌افزاری بیشتری بودند که شامل پردازنده، حافظه و دیسک سخت بوده و تقریباً به صورت یک رایانه کوچک طراحی شدند. در این زمان بود که این شرکتها به اهمیت نرم‌افزار در این گوشی‌ها پی برده و رقابت نرم‌افزاری در کنار رقابت سخت‌افزاری شروع شد. مایکروسافت یکی از شرکتهایی بود که قبلا روی سیستم‌عامل رایانه‌های جیبی خود کار کرده بود و ویندوز سی‌ای را به همین منظور طراحی کرده بود. این ویندوز قابلیت این را داشت که روی موبایل‌ها نیز نصب شود. بعد از رسمیت یافتن موبایل‌های نسل جدید شرکت‌های مطرح در این صنعت که به مشکلات بی شمار ویندوز سی‌ای پی برده بودند و نمی‌خواستند نرم‌افزار این صنعت را در انحصار یک شرکت نگه دارند با همکاری هم سیستم‌عامل جدیدی برای موبایل‌ها به وجود آوردند که سیمبیان نام گرفت. البته رقبای دیگری نیز مثل سیستم‌عامل لینوکس در این صنعت وجود دارند که فعلاً به صورت عمده استفاده نشده‌اند. در اصطلاح به موبایل‌هایی که از این سیستم‌عامل استفاده می‌کنند SmartPhone گفته می‌شود.

== پیدایش و حیات سیمبیان ==

داستان بوجود آمدن ‏Symbian‏ نیز در نوع خود جالب است . داستان ما از شرکت کوچک انگلیسی-کانادائی با نام ‏Psion‏ آغاز ‏می شود که در سال ۱۹۸۰ با هدف تولید نرم‌افزارهای سرگرمی که عمدتاً بازی‌های مبتنی بر کامپیوترهای اولیه ‏ZX۸۱‎‏ بود ، ‏بوجود آمد (نام ‏Psion‏ برگرفته از ‏Potter Scientific Instruments Or Nothing‏). در سال ۱۹۸۳ شرکت همکار ‏Psion‏ با نام ‏Sinclair‏ به آن پیشنهاد تولید نرم‌افزاری کاربردی نظیر ‏Office‏ امروزی را داد که نتیجه آن تولید پکیجی با نام ‏QL‏ شد که دارای ‏نرم‌افزارهای ‏Quill‏ (پردازنده متن)، ‏Archive‏ (بانک اطلاعاتی)، ‏Abacus‏ (برنامه مشابه ‏Excel‏) و ‏Easel‏ (برنامه گرافیکی مدیریت) ‏بود که این مجموعه بعدها با نام ‏PC-Four‏ یا ‏Xchange‏ وارد سیستم‌عامل ‏MS-DOS‏ نیز شد. علاوه بر آن در سال ۱۹۸۴ شرکت ‏Psion‏ با ارائه ‏Psion Organiser‏، که در حقیقت نسخه ابتدائی ‏PDA‏های امروزی ست، پا در عرصه سخت‌افزاری نیز گذاشت ‏که شباهت زیادی به یک ماشین حساب بسیار بزرگ داشت. در سال ۱۹۸۶ شرکت ‏Psion‏ با اعمال تغییرات و اصلاحیه‌های ‏فراوان ‏Psion Organiser II‏ را معرفی نمود که شرکت ‏Psion‏ را به آینده روشن ‏PDA‏ و سیستم‌عامل پرتاب کرد و تمرکز اصلی ‏شرکت را بروی این مقوله متمرکز نمود. در سال ۱۹۸۷ شرکت ‏Psion‏ با ارائه محصولات جدید خود بر پایه پلاتفرم جدید آن ‏شرکت با نام ‏SIBO‏، سیستم‌عامل جدید مخصوص به محصولات خود را نیز معرفی کرد سیستم‌عاملی با نام ‏EPOC‏ ‏‏(‏Electronic Piece Of Cheese‏). اولین نسخه این سیستم‌عامل جدید بر پایه تکنولوژی ۱۶ بیتی ارائه شد و بر همین اساس ‏EPOC ۱۶‎‏ نام گرفت و زبان برنامه نویسی که در ساختار آن به کار گرفته شده بود زبان اسمبلی و ‏C‏ بود. تا ارائه نسل جدید این ‏سیتم عامل سالهای نسبتاً زیادی گذشت تا اینکه در سال ۱۹۹۷ نخستین نمونه از سیستم‌عامل جدید با نام ‏EPOC ۳۲‎‏ در ‏جدیدترین ‏PDA‏ شرکت به نمایش گذاشته شد. در حقیقت تنها وجه تشابه میان این دو سیستم‌عامل بدون شک نام‌های ‏نسبتاً مشابه آنها بود جائیکه سیسم عامل جدید (که اینک به اختصار تنها ‏EPOC‏ نامیده می‌شد) با زبان برنامه نویسی ‏قدرتمند ‏C++‎‏ و ساختار جدید کد نویسی خود کاملاً از رقیب کهنسال خود بالاتر و سریع تر بود. یکی از نکات مهم در ساختار ‏این سیتم عامل این بود که ‏EPOC‏ تنها برای پردازنده‌های ‏ARM‏ نوشته و بهینه شده بود. در همین اثنا بود که ‏Psion‏ تصمیم ‏گرفت امتیاز تولیدمحصولات بر پایه این سیستم‌عامل را با شرکت دیگری شریک شود، اولین شرکت در این میان شرکت کوچکی ‏بود با نام “‏Geofox‏” که تنها با تولید چیزی نزدیک به ۱۰۰۰ عدد از محصولات ‏Psion‏ کناره گیری خود را اعلام کرد. سپس شرکت ‏بزرگ ‏Ericsson‏ و چندین نام کوچک‌تر در این میان مطرح گردیدند . تا اینکه در سال ۱۹۹۸ شرکت ‏Psion‏ با شراکت با بزرگان دنیای ‏موبایل یعنی ‏Ericsson، ‏Motorola‏ و ‏Nokia‏ به کل متحول گردید و سیستم‌عامل ‏EPOC‏ از ویرایش ششم به بعد با نام ‏Symbian‏ ‏خوانده شد.‏

== مشخصات ورژن‌های مختلف سیمبیان ==

تا کنون چندین سیستم‌عامل با نام ‏Symbian‏ منتشر شده است که برخی از آنها عبارتند از سیمبیان سری ۶، سری ۷، سری ۹. هر کدام از این نسخه ها نیز میتوانند دارای زیر گروه هایی باشند به عنوان مثال سیمبیان سری ۹ در نسخه های ۹.۲ ، ۹.۳ ، ۹.۴ و غیره عرضه گردیده است. یکی از تغییراتی که در نسخه ۹.۴ ‏نسبت به نسخه‌های دیگر دیده می‌شود این است که برنامه‌ها تا ۷۵% سریعتر اجرا می‌شوند و دیگری بهینه سازی جهت ‏تکنولوژی ‏DVB-HTV‏ در آن است علاوه بر این پشتیبانی از ‏SQL‏ نیز توسط ‏SQLite‏ در آن فراهم شده است.‏ هم اکنون ورژن‌های جدید سیمبین مانند ۹.۵ ، ۹.۴ بر روی گوشیهایی مانند نوکیا N۹۷ ، N۹۷ mini ، ۵۸۰۰ ، ۵۲۳۰ ، ۵۵۳۰ ، x۶ ، C۵-۳ ، C۶ ، Sonyericsson Satio ، Vivaz ، Vivaz pro ، Samsung i۸۹۱۰ Omnia HD استفاده می‌شوند. و همچنین میشود به ورژن جدید این سری Symbian^۳ اشاره کرد که در حال حاضر مدلهایی Nokia N۸ ، E۷ ، C۷ ، C۶-۰۱ را پشتیبانی میکند

== شرکت‌های به وجود آورنده: ==

۱۴ شرکت اصلی و چند شرکت فرعی از به وجود آوردندگان این محصول بودند، بعضی از این شرکتها در زمینه نرم‌افزار و بعضی از آنها در زمینه سخت‌افزار به رشد این سیستم‌عامل و موبایل‌های آن کمک کرده‌اند. در این زمینه نوکیا با ‏‏۴۷.۹% پیشتاز است و پس از آن ‏Ericsson‏ با ۱۵.۶% ، ‏SonyEricsson‏ با ۱۳.۱%، پاناسونیک با ۱۰.۵% ، ‏Siemens‏ با ۸.۴% و ‏سامسونگ با ۴.۵% قرار دارند

== فناوری سیمبیان ==

‏Symbian‏ سیستم‌عاملی ست برای ‏وسایل دستی و همراه پس می بایست قدرت ارائه بالاترین کارائی در پائین‌ترین امکانات سخت‌افزاری را داشته باشد بنابراین ‏و با در نظر گرفتن این ویژگی بسیار کم پیش می‌آید که در این سیستم‌عامل با موضوع کمبود حافظه روبرو شویم . یکی دیگر ‏از ویژگیهایی که ‏Symbian‏ را از سیستم‌عاملهای دیگر نظیر دسک تاپ‌ها متمایز می‌کند این است که ممکن است این ‏سیستم‌عامل برای ماهها و شاید سالها روشن و مشغول به کار باقی بماند بنابراین قدرت پایداری و ‏Stability‏ این ‏سیستم می بایست در سطح بسیار بالائی باشد. از دیگر ویژگی‌های ‏Symbian‏ ویژگی است با نام ‏Active Objects‏ که در ‏آن در لحظاتی که از ‏CPU‏ استفاده نمی‌شود بطور کلی آن را خاموش می‌کند و به این ترتیب در مصرف باتری بسیار صرفه ‏جوئی می‌گردد. زبان برنامه نویسی اصلی ‏Symbian‏ همانگونه که اشاره شد ‏C++‎‏ می‌باشد که البته این بدان معنی نیست ‏که نمی‌توان برنامه‌های دیگر را در ساختار آن استفاده کرد . در حقیقت می‌توان توسط زبان‌های برنامه نویسی دیگری نظیر ‏OPL،Python‏، ویژوال بیسک و یا حتی ‏Perl‏ و جاوا نیز برای ‏Symbian‏ برنامه نوشت.‏ از لحاظ ساختاری در پائین‌ترین لایه، هسته یا کرنل سیستم‌عامل بهمراه کتابخانه توابع قرار دارد که به توسط آن برنامه‌های ‏اجرا شده توسط کاربران اجازه می‌یابند که به این توابع کتابخانه‌ای دسترسی پیدا کنند. در حقیقت هسته اصلی ‏Symbian‏ بر ‏پایه معماری میکرو کرنل (‏MicroKernel Architecture‏) بنا شده است بدین معنی که در ساختار آن کمترین رجوع و استفاده از ‏کرنل توسط سیستم‌عامل انجام می‌شود و کلا این هسته شامل دو عنصر مدیریت حافظه و ‏Schedular‏ (زمانبند) می‌باشد و در آن ‏خبری از پشتیبانی از فایل‌های سیستمی و یا عناصر شبکه وجود ندارد و در حقیقت اینگونه وظایف به عهده سرورهای خارج ‏از کرنل واگذار شده است تا با محدود کردن وظایف کرنل سیستم‌عامل کند و سنگین نگردد. اندکی بالاتر و در لایه بعدی ‏سیستم، قسمت ‏System Libraries‏ قرار دارد که در آن اندازه و ظاهر تمام شکل‌ها و کاراکترها بهمراه بانک اطلاعاتی ‏DBMS‏ ‏قرار دارد که جزئی حیاتی از کارکرد متعادل سیستم می‌باشند. لایه بعدی ‏Networking and communication‏ نام دارد که در ‏آن سه بخش قابل تفکیک دیده می‌شود با نام‌های : ‏ETEL‏ ،‏‎ ‎‏ ‏ESOCK‏ و ‏C۳۲‎‏ که هر کدام وظایف خاصی در رابطه با ارتباطات ‏پیرامون این سیستم‌عامل بعهده دارند به‌عنوان مثال قسمت ‏C۳۲‎‏ مسئول بخش ارتباطات سریال دستگاه می‌باشد. علاوه ‏بر این قسمت هایی برای ارتباطات کوتاه نظیر بلوتوث ‏IrDA‏ و ‏USB‏ نیز در این بخش تعبیه شده است. بخش عمده دیگری که در ‏ساختار سیستم‌عامل یافت می‌شود بخشی است با نام ‏UIKON‏ که مسئول شیوه نمایش رابط کاربری (‏User Interface‏) می ‏باشند و چون معمولاً این قسمت توسط برنامه‌های جانبی (‏Themeها به‌عنوان مثال) قابل تغییر است لذا تنها رابط کاربری پیش ‏فرض در اینجا دیده می‌شود

== زبانهای برنامه نویسی برای سیمبیان ==

بدون شک زبان اصلی برنامه نویسی برای سیمبیان زبان ++C است اما زبانهای مختلفی برای برنامه نویسی در این سیستم‌عامل به وجود آمده‌اند.

++C

سیستم‌عامل symbian با زبان ++c نوشته شده و بهمین دلیل این زبان به‌عنوان زبان اولیه برای برنامه نویسی در آن انتخاب شده است .++c بیشترین امکان دسترسی به APIهای سیستم‌عامل سیمبیان را فراهم می‌کند و بهترین کارکرد در حافظه و سرعت اجرا را داراست. اما در گزینه‌های زیر باید ازین زبان استفاده شود :

برنامه‌هایی که مانند سرور عمل می‌کنند مانند برنامه‌هایی که در پشت صحتنه کار می‌کنند و یکی از بخش‌های سیستم را مدیریت می‌کنند. مانند پورت‌های COM PLUG inها که محیطی را بر پایه سیستم‌عامل ایجاد می‌کنند . بطور مثال برنامه‌ای که فایل‌های html را به فایل‌های word سیمبیان تبدیل می‌کند از کتابخانه مبدل سیستم‌عامل استفاده می‌کند . درایورهای دستگاه که با Kernel کار متعامل می‌کنند. استفاده از زبان ++c در سیستم‌عامل سیمبیان بر روی مناسب بودن کارکرد گوشی‌ها متمرکز شده است، که بدین معناست که چند تا از عملگرهای استاندارد زبان ++c مانند مدیریت استثناها قابل استفاده در برنامه نویسی سیمبیان نیستند .

JAVA

جاوا اکثرا به‌عنوان زبان برادر ++c و جایگزین آن در سیمبیان کاربرد دارد. سیستم‌عامل symbian یک MIDP (Mobile Information Device Profile)را فراهم کرده است که MIDP یک گروه از APIهای جاوا را در خود جای داده که این APIها برای استفاده در گوشی‌های موبایل طراحی شده اند . مثلاً برای مقاصد طراحی واسط کاربر، شبکه و برنامه‌ها . MIDP تحت کلاس‌های ایجاد شده توسط CLDC اجرا می‌شود و از ماشین مجازی K استفاده می‌کند که یک ماشین مجازی طراحی شده برای گوشی‌های موبایل است.پشتیبانی سیمبیان از نصب و اجرای برنامه‌های MIDP در راهنمای MIDP جاوا توضیح داده شده است.

PersonalJava ۱.۱.۱ و JavaPhone که در سیمبیان ورژن ۶ آمدند در ورژن ۷ دیگر بخشی از سیستم‌عامل نیستند.

Python

زبان پایتون و برنامه نویسی اپن سورس جدیدا وارد دنیای سیمبیان و برنامه نویسی موبایل شده است . مفسرها و ابزاری چون py۲sis (برای تبدیل کد پایتون به فایل sis) نیز توسط شرکت نوکیا اراءه شده است . هم اکنون برنامه‌های نوشته شده با پایتون بخوبی بر روی سری ۶۰ نوکیا اجرا می‌گردند .

Assembler

اکثر مقاصد برنامه نویسی با زبان ++c مرتفع می‌گردد . چون این زبان به اندازه کافی دسترسی به بخش‌های سطح پایین سیستم را فراهم می‌کند و نیاز به اسمبلر حس نمی‌شود. سیمبیان در موارد خاص که بیشترین کارایی مطرح است از اسمبلر استفاده می‌کند مانند برنامه‌های scheduler.

JavaScript

جاوا اسکریپت پروسس کلاینت ساید روی صفحات html را بر عهده دارد و اکثرا برای بررسی درستی ورودی کاربر استفاده می‌شود .

WML Script

این زبان یک زبان اسکریپتی WAP است که با جاوا اسکریپت اهداف یکسانی را دنبال می‌کنند. اما در یک مرورگر WAP استفاده می‌شود .

C

این زبان بطور نرمال برای نوشتن برنامه‌های جدید سیمبیان استفاده نمیشه، اما میتونه یک انتخاب برای شما باشه هنگامی که میخواهید کد C را به سیمبیان تبدیل کنید . برای این هدف سیمبیان شامل یک جعبه ابزار از کتابخانه استاندارد C می‌باشد.

OPL

یک زبان مانند بیسیک است که روی PDAها فعال شده بود . اما در سیمبیان ورژن ۷ ساپورت نمی‌شود .

== رابط‌های کاربری: ==

هم اکنون دو رابط اصلی کاربری برای سیمبیان به وجود آمده است. اولین رابط که بیشترین استفاده را در موبایل‌ها دارد توسط نوکیا نوشته شده است. این رابط دارای نسخه‌های مختلفی است اما Series ۶۰ نسخه اصلی این رابط است که بسیار مورد استقبال قرار گرفته است. رابط کاربری دوم با نام UIQ به وجود آمده است که دارای امکانات بسیار خوبی است و رفته رفته در حال باز کردن جای خود در بین شرکت‌های تولید کننده موبایل است. هر دوی این رابط‌ها به صورت کاملاً گرافیکی و شبیه به هم طراحی شده‌اند و کار با آنها بسیار راحت است.

=== معرفی UIQ و S۶۰: ===

از ساختار درونی سیستم‌عامل که بگذریم شاید مهم‌ترین نکته قابل بررسی در ساختار ‏Symbian‏ نگارش‌های متفاوت آن ‏است، این نگارش‌ها و یا رابط‌های کاربری هر کدام به شیوه خود از مزایای ‏Symbian‏ بهره مند شده اند و هر کدام نیز به شیوه ‏خود یک ‏SDK‏ برای برنامه نویسان ‏Symbian‏ فراهم می‌کنند(‏Software Developing Kitیا ‏SDK‏ بطور خلاصه مجموعه‌ای از ‏ابزارهای طراحی و توسعه در هر نرم‌افزار است که در حقیقت تولید کننده یک برنامه نظیر یک سیستم‌عامل با انتشار آزادانه ‏SDK‏ آن سیستم‌عامل به برنامه نویسان اجازه می‌دهد که با استفاده از ساختار سیستم‌عامل نسبت به گسترش استفاده ‏عموم از آن با استفاده از برنامه‌های مختلف نوشته شده اقدام نمایند و به بیانی ساده تر تولید کننده راهی را به برنامه نویس ‏نشان می‌دهد که بتواند بدان صورت برنامه‌های مختلف را برای آن بنویسند) . عمده‌ترین رابط‌های کاربری موجود برای ‏Symbian‏ رابط‌های کاربری ‏UIQ‏ و ‏S۶۰‎‏ هستند که هر کدام نیز توسط گوشی‌های مختلفی استفاده می‌شوند، و در این ‏میان هرکدام از این دو نیز برای خود ویژگی‌های منحصر به فردی دارند. عمده‌ترین استفاده کننده رابط کاربری ‏UIQ‏، گوشی ‏های سونی اریکسون هستند که البته در میان نوکیایی‌ها هم گوشی ای مثل ‏Nokia ۶۷۰۸‎‏ وجود دارد که دارای ‏UIQ‏ می‌باشد. ‏S۶۰‎‏ رابط کاربری عمده گوشی‌های نوکیا می‌باشد و توسط آنها نیز به سایر شرکت‌ها جهت استفاده از آن مجوز داده می ‏شود شرکت هایی نظیر : ‏Lenovo‏ ،‏LG Electronics‏ ،‏Panasonic‏ و ‏Samsung‏ . مشخصه عمده گوشی‌های دارای رابط کاربری ‏S۶۰‎‏ این است که در آنها می‌توان از برنامه‌های مبتنی بر ‏Java MIDP، ‏C++‎‏ و ‏Python‏ نیز استفاده نمود. ‏S۶۰‎‏ دارای سه ‏نگارش مختلف است که به ترتیب عبارت‌اند از نگارش اولیه در سال ۲۰۰۱، نگارش ‏Second Edition‏ در سال ۲۰۰۴ و نگارش ‏‎۳rd ‎Edition‏ در سال ۲۰۰۵ که در میان این نگارش‌ها نیز هر از چند گاهی اصلاحیه‌هایی با نام ‏Feature Pack‏ها ارائه می‌گردد. ‏ رزولوشن پیش فرض ‏S۶۰‎‏ در نگارش اولیه ۲۰۸×۱۷۶ پیکسل بود که از ‏Feature Pack‏ شماره ۳ نگارش دوم ‏S۶۰‎‏ به بعد این رابط ‏توانائی ساپورت رزولوشن‌های ۲۰۸×۱۷۶ ، ۳۲۰×۲۴۰ و ۴۱۶×۳۵۲ پیکسلی را متناسب با نوع گوشی دارا شد (در این میان ‏مثلاً ‏Nokia N۹۰‎‏ اولین گوشی بود که با رزولوشن ۴۱۶×۳۵۲ پیکسلی ارائه شد). البته در این میان رزولوشن‌های عجیب و ‏غریب متناسب با ظاهر گوشی شکل گرفت مثلاً ‏Siemens SX۱‎‏ با رزولوشن ۲۲۰×۱۷۶‏‎ ‎و یا ‏Nokia ۵۵۰۰‎‏ با رزولوشن ۲۰۸×۲۰۸ ‏پیکسلی.‏‏ و اما رابط کاربری ‏UIQ‏ بر مبنای زبان برنامه نویسی ‏C++‎‏ شکل گرفته است و در آن می‌توان از برنامه‌های ‏Java‏ نیز استفاده ‏کرد (خبری از پشتیبانی از ‏Python در آن نیست). ظاهر بسیار آسان و امکانات بسیار فراوان، ‏UIQ‏ را به سیستمی ایده آل تبدیل ‏کرده است. یکی از نکات مثبت در درون ‏UIQ‏ خصوصیتی ست که در آن تمامی تغییرات بوجود آمده در یک ‏Application‏ بصورت ‏کاملاً خودکار حتی هنگامی که برنامه هنوز باز است در آن ذخیره می‌گردد و کاربر به هیچ عنوان نگرانی بابت از دست دادن ‏اطلاعات باز بروی صفحه را ندارد. ورژن‌های مختلفی از ‏UIQ‏ ارائه گردیده است که هر کدام در نوع خود تفاوت هایی با دیگری ‏دارد ولیکن یکی از نکات مشترک در ساختار آنها شکل گرفتن تقریباً تمامی آن‌ها بر پایه صفحه حساس به تماس و قلم است. ‏رزولوشن صفحه نمایش در نسخه‌های ‏UIQ ۱.X ‎‏ و ‏UIQ ۲.X‏ برابر ۳۲۰×۲۰۸ پیکسل و در نسخه ‏UIQ ۳.X‏ بر پایه ۳۲۰×۲۴۰ ‏پیکسل می‌باشد. یکی از نکات جالب در مورد گوشی‌های دارای ‏UIQ‏ مسئله عمق رنگ است که با توجه به مدل گوشی، این ‏عمق رنگ ۱۲ بیت (با ۴۰۹۶ رنگ) ،۱۶ بیت (با ۶۵ هزار رنگ) و یا ۱۸ بیت (با ۲۶۲ هزار رنگ) می‌باشد که شاید این یکی از ‏دلایل ۱۶ میلیون رنگی نبودن گوشی‌های سونی اریکسون باشد(حداقل در مورد مدل‌های سیستم‌عامل دار آن). آخرین ‏نسخه‌ای که از ‏UIQ‏ منتشر شده است نسخه ۳.۱ آن است که تا بحال فقط در گوشی ‏Motorola Z۸‎‏ دیده شده است. البته ‏گوشی استثنائی موتورولا با نام ‏Motorola Z۱۰‎‏ که فقط چند روز از معرفی آن می گذرد، نیز از این رابط استفاده کرده است

== پیوند به بیرون ==

* صفحهٔ اصلی بنیاد سیمبیان
* شبکهٔ رسمی توسعه‌دهندگان سیمبیان

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *