سقز

سَقِّز (به کُردی : Seqiz) یکی از شهرهای شمال‌غربی ایران در شمال استان کردستان است. این شهر در شمال‌غربی سنندج و در فاصلهٔ ۱۹۸ کیلومتری آن واقع است. از شمال به آذربایجان غربی (شهر بوکان)، از غرب به شهر بانه، از جنوب به منطقهٔ سرشیو و مریوان، و از شرق به تکاب افشار منتهی می‌شود. این شهر یکی از سردترین نقاط شهری ایران و بر اساس داده‌های سازمان هواشناسی سردترین نقطه ی شهری کشور و رکورددار ثبت پائین‌ترین دمای ثبت شده ی تاریخ هواشناسی ۴۳- درجه است.

شهر سقز برروی دو تپه طویل که رودخانه سرپوشیده ولی‌خان از وسط آن می‌گذرد، بنا شده‌است. پستی و بلندی‌های داخل شهر و چشم‌انداز رودخانهٔ سیمینه‌رود، که از کنار این شهر می‌گذرد از ویژگی‌های آنست.

== نام ==

نام امروزینِ سقز از نام قوم ایرانی سکا به یادگار مانده‌است، و سکز همان ساکز است. در روزگار مادها سکاها فراوان به مرزهای ایران می‌تاختند . به‌دنبال حملهٔ مجدّد آشور به مادها خشتریته برای پایان دادن به حملات آشور با ماننا و سکاها پیمان دوستی بست و عملاً با آشور وارد جنگ شد.

در حدود سال ۶۵۰ پ.م. پادشاهی ماد دولت بزرگی در ردیف ماننا و اورارتو و عیلام بود. بعد از سکاها کیمری‌ها (یکی دیگر از قبایل صحرانشین شمال قفقاز) به منطقهٔ شمال‌غرب ایران حمله کردند و در سر راه خود، دولت اورارتو در غرب دریاچه ارومیه و شرق آناتولی را نابود کردند.

هووخشتره، بزرگ‌ترین پادشاه ماد، در ده سال اوّلِ حکومتش موفّق شد که رابطه‌اش را با پادشاه سکاها، پروتوثیس، به اتّحاد متقابل تبدیل کند. هووخشتره ارتشش را به دو قسمت پیاده‌نظام مجهّز به نیزه و سواره‌نظام تیرانداز (شکلی که از سکاها آموخته‌بود) تقسیم کرد و دولت نیرومندی در ماد تشکیل داد. در روزگار هووخشتره، پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به غرب ماد کوچاندند و این سرزمین را به‌نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به سقز معروف است.

== محلاّت سقز ==

شهر سقز سابقاً در دشتی در جنوب‌غربی شهر فعلی قرار داشت که اکنون به کهنه سقز یا سقز کهنه معروف است. شهر فعلی ابتدا در اطراف بازار به وجود آمد و قدیمی‌ترین محلّه، همان محلّهٔ بازار شهر است که بعداً بر اثر ارتباط تبریز، سنندج، و بانه طرفین جادّه‌های آن آباد شد. امروزه موقعیت طبیعی و نحوهٔ استقرار شهر در دامنهٔ ارتفاعات و رودخانه‌ای که از کنار آن جاری است، سقز را از شهرهای دیگرِ استان متمایز کرده‌است. محلاّت امروزیِ شهر سقز:

== اماکن عمومی ==

* مسجد

مسجد یکی از رایج‌ترین اماکن عمومی در درجهٔ نخست بوده‌است. در مقایسه با دیگر شهرهای استان کردستان، مساجد سقز زیادند. معروف‌ترین مساجد سقز عبارتند از:

* مسجد دومناره واقع در میان‌قلعه، جنوب خرابه‌ها و آثار قلعه
* مسجد و خانقاه پیرِ غَزائی واقع در میان‌قلعه کوی سرقبران (سابق)
* مسجد حضرت عُمَر (رض) واقع در خیابان شهدا
* مسجد النبی در بلوار انقلاب
* مسجد ملاّابراهیم واقع در سَرپَچه و نزدیک بازار و میدانی به همین نام
* مسجد شیخ مظهر واقع در میان‌قلعه، پایین‌تر از مسجد جامع
* مسجد و خانقاه حاج شیخ مصطفی (رَحِمَهُ‌الله) واقع در سَرپَچه، بازار شیخ
* مسجد شیخ اسماعیل واقع در سَرپَچه، خیابان امام خمینی، نزدیک پل هوایی
* مسجد و تکیهٔ باباشیخ واقع در سَرپَچه، محلّهٔ باباشیخ
* مسجد کوچک واقع در سَرپَچه، نزدیک پل هوایی خیابان ۲۲ بهمن
* مسجد حاجی حکیم واقع در چهارراه آزادی
* مسجد شیخ ملاّزاهد واقع در خیابان آزادی، روبه‌روی پارک کودک
* مسجد و خانقاه شیخ جلال‌الدّین (یا شیخ علاءالدّین) واقع در بازار
* مسجد دیم‌کاران، روبه‌روی در ورودیِ پارک مولوی (پارکی شار = پارک شهر)، خیابان ساحلی
* مسجد حاجی کمالی(کانی گرمک) واقع در خیابان رسالت
* مسجد و تکیهٔ قادری واقع در محلّه‌های تازه‌ساز نزدیک محلّهٔ باغ حاجی عبدالرَّحمن
* مسجد سنگ‌بُران (به‌ردبران) واقع در محلّه‌ای به همین نام
* مسجد شیخ هادی واقع در محلّه‌های جدید خیابان سعدی
* مسجد دارالصفا واقع در محلّهٔ کریم‌آباد
* مسجد حاج ارجمند واقع در محلّهٔ حمّال‌آباد
* مسجد جامع واقع در خیابان امام خمینی، سه‌راه ۲۲ بهمن
* مسجد چهار یار نبی در شهرک دانشگاه

* قهوه‌خانه

از رایج‌ترین اماکن عمومی است، که از قدیم‌الایّام، همواره اغلب مردم برای صرف چای و رفع خستگی و گفت‌وگوهای دوستانه به آنجا می‌روند. قهوه‌خانه «علی جواز» معروف‌ترین آنان و در مرکز تجاری شهر (میدان هه‌لو) واقع بود که اکنون به نزدیکی میدان قدس منتقل شده‌است.

* سینما

شهر سقز تاکنون سه سینما داشته‌است: نخستین سینمای سقزتوسط یکی از خاندان رعدی تاسیس شدکه«سینما آسیا» نام داشت که درپی یک آتش‌سوزی ویران شد و هرگز بازسازی نشد. سینمای دوم، حافظ نام دارد که بعدها به آن استقلال هم گفتند. این سینما درکنار گاراژ سیف‌الله‌خان اردلان و گاراژ کیخسروی قرار داشت؛ فعلاً ویران شده و قرار است در آینده، پس از بنای مجدّد و ایجاد واحدهای تجاری، سینما نیز مستقر گردد. سومین سینما(سینما وزیری) نام دارد که پایین‌تر از مدرسهٔ بوعلی (اندیشهٔ کنونی) در میدان انقلاب قرار دارد که به دلیل عدم رسیدگی توسط مالک یا مالکین تا سالها به مخروبه‌ای تبدیل شده بود. سینمای مخروبه توسط تلیس(گونی پلاستیکی) دور گیری شده بود و مردم به این سینما، سینمای تلیس می‌گفتند تا آنکه ارتباط میدان انقلاب با بلوار بهشتی برقرار شد و خیابان جدید بر روی مخروبه سینما تلیس قرار گرفت. در سال‌های اخیر، تنها مکان نمایش عمومی فیلم، آمفی‌تئاتر ادارهٔ ارشاد است. پس از سالها سوءمدیریت دولتی در استفاده از این ظرفیت موجود و عدم تمایل و توان مدیران اداره ارشاد در رونق بخشیدن به این مکان، با واگذاری بخشی از آمفی‌تئاتر به بخش خصوصی در بیستم اسفند ماه ۱۳۸۷ فعالیت این مکان به عنوان تنها سینمای شهر چند صد هزار نفری سقز با نام سینما فرهنگ، از سر گرفته شده است.

* پارک‌ها

ازجمله پارک‌های سقز، پارک مولوی کرد (پارکی شار = پارکِ شهر)، پارک لاله، پارک کودک، پارک کچه شوان(دختر ِچوپان) و پارک کوثر می‌باشند.

* اماکن تفریحی

از جمله اماکن تفریحی سقز میتوان به دریاچه لگزی – پیست اسکی وزنه – پیست اتومبیلرانی و موتورسواری سقز – پیست تریال مجموعه کاوه، سه استخر و مجموعه تفریحی تجاری زوزان را میتوان نام برد

-دریاچه لگزی یا همان دریاچه سد زرینه رود یکی از بزرگترین سدهای ایران که آب مصرفی کل آذربایجان غربی و شرقی و سقز راتامین میکند.این دریاچه دارای یکی از بزرگترین و زیباترین اسکله های فلزی ایران است. لگزی از رودهای سقز پر شده و کاملا در داخل خاک سقز قرار دارد اما به دلیل نزدیکی به شهرستان بوکان به اشتباه از آن به عنوان سد بوکان هم یاد میشود.

-پیست اسکی وزنه(Vazaneh) که در کوهستان گردنه خان بخش سقز قرار گرفته است.پیست اسکی وزنه

-پیست اتومبیل رانی و موتورسواری سقز از سال از سال ۱۳۸۵ به صورت رسمی شروع به کار کرد . این پیست که در این پنج سال میزبان بسیاری از مسابقات ۴ سیلندر و ۶ سیلندر آقایان و بانوان بوده است توسط هیئت اتومبیلرانی و موتورسواری سقز اداره میشود . پیست کوچک تریال هم در سال ۸۹ برای تمرین جوانان علاقه مند به دوچرخه تریال در مجموعه ورزشی کاوه ساخته شد.

-دو استخر سرپوشیده کاوه و شینه ای و یک استخر روباز شایلو در سقز وجود دارد که در سال های اخیر استخر شایلو به مجموعه پرورش ماهی تغییر کاربری داده است.

* راه‌های ارتباطی

سقز از زمان های گذشته روی چهارراهی مهم غرب کشور قرار گرفته است و همین امر باعث قرار گرفتن در راه شهر تجاری بانه و هم مرز شدن با استان سلیمانیه کردستان عراق شده که آمادگی لازم برای پیشرفت این شهر را فراهم کرده به همین دلیل جاده ها و خیابان های منتهی به این شهر در ایام تعطیل مملو از مسافران است. طرح ساخت فرودگاه سقز به دلایل اعلام نشده‌ای ناتمام مانده است.

* پناه‌گاه رووش

این پناه‌گاه در تابستان ۱۳۸۸ با استفاده از منابع مالی مردمی کوهنوردان دوستداران ورزش کوهنوردی، در زمینی به مساحت ۶۲متر مربع بنا گردید این بنا با استفاده از سازه های سیمانی مقاوم دارای ابعاد به طول ۹.۵ عرض۶.۵ وارتفاع ۲.۴۰می باشد این پناه گاه که در مسیر روستاهای سه‌رته‌که‌لتو، خه‌ییر، هیجانان، کسنزان در ارتفاع ۱۸۰۰متری از سطح دریا واقع است. فاصله ی تقریبی ازنزدیکترین روستا به جان پناه ۲ساعت و۳۰دقیقه و از جان پناه تا قله ی کوه رووش حدودا ۳۰دقیقه می باشد . این پناه گاه دارای سرویس بهداشتی می باشد که آب مصرفی آن توسط چشمه ی مرمت شده تامین می گردد . قله های قابل دسترسی این پناه گاه رووش وهه‌ماراو می‌باشند

* مراکز آموزش عالی
* دانشگاه پیام‌نور مرکز سقز، در سال ۱۳۶۹ با سه رشته‌ علوم تربیتی، زبان و ادبیات فارسی و حسابداری فعالیت خود را آغاز نمود.
* دانشگاه آزاد سقز، در مهرماه سال ۱۳۷۸ با سه رشته کارهای عمومی ساختمان، حسابداری و آموزش ابتدایی در مقطع کاردانی با پذیرش ۱۳۲ دانشجو پی‌ریزی شد.امروزه دانشگاه آزاد سقز با بالا رفتن رتبه یکی از بهترین و بزرگ ترین دانشگاه های آزاد است .
* آموزشکده فنی سقز.
* مرکز آموزش علمی- کاربردی سقز، در نیمسال اول سال ۱۳۸۷ فعالیت آموزشی خود را در رشتهٔ فناوری اطلاعات و ارتباطات آغاز کرد. تعداد کل دانشجویان مرکز بالغ بر ۵۰۰ نفر(شهریور۸۹) می باشد. مدیریت دانشگاه به صورت خصوصی می باشد.

== روستاهای سقز ==

== منابع ==

* آرشیو سازمان میراث فرهنگی سنندج.
* آرشیو ادارهٔ میراث فرهنگی سقز.
* دوماهنامهٔ فرهنگی – اجتماعی – خبری شورای شهر سقز: راگه، شمارهٔ ۲
* سایت مرکز اسناد و مدارک سازمان میراث فرهنگی
* سایت فرمانداری سقز
* سایت خبریِ شارنیوز
* ویکی‌پدیای انگلیسی
* مونوگرافی سقز، تألیف عبدالله کاوه، چاپ ۱۳۶۴
* فصل‌نامهٔ «معماری و ساختمان»، شمارهٔ ۹، بهار ۱۳۸۵
* تحقیق دانشجویی با موضوع مرمّت بنای مسجد دومناره، محقّق: پ. جهانگیرپور، ش. ترکیبی، دانشگاه آزاد سنندج، دانشکدهٔ معماری.
* وب‌گاه کُردکَلهُر (برداشت آزاد، با ذکر منبع)
* مختصات و ارتفاع

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *