رابط شماری

رابطهای شماری در دستور زبان به واژه‌های میانجی میان شماره و شمرده (عدد و معدود) اطلاق می‌شود. این رابطها در زبان نوشتاری همان نقشی را دارند که واحدها در علم فیزیک دارند. برای تعیین واحدهای مقدار یا تعداد و نوع و اندازهٔ شمرده دبیران و نویسندگان و حسابداران دیوانی سده‌های اخیر واژه‌های قراردادی مناسبی را برگزیده و بکار برده‌اند که امروزه در دستور زبان به آنها رابط شماری گفته می‌شود.

== فهرست رابطهای شماری در فارسی ==

* استکان: برای مایعات، چای، قهوه، شیر و غیره بکار می‌رود.
* اصله: برای درخت، چوب، تیر، سنبه.
* انبار: حبوبات انباشته شده (مثل یک انبار گندم)، کالا
* باب: خانه، مِلک، چادر، ساختمان از قبیل دکان، حجره، رستوران، مسجد، فروشگاه، حمام، تصفیه‌خانه.
* بار: وزن، نمونه (یک بار هندوانه، سه بار سبزی)
* بارخانه: صندوق جواهر (یک بارخانه فیروزه)
* بدره: بسته نقدینه‌ها (یک بدره اشرفی)، اشرفی، سکه‌های زر.
* برگ: کاغذ، ورق.
* بطانه: خز، سنجاب، پوست بخارایی.
* بطری: نوشیدنیها، مشروب
* بغل: حجم و وزن (یک بغل سبزی، یک بغل آجیل و شیرینی)
* بقچه: نخ، بسته نخ، رخت، شال
* بته، بوته: درخت بی‌تنه مانند گل و گیاهان زینتی (مثل یک بوته نعنا)
* بند: کاغذ
* پاره: ده، روستا
* پارچه: آبادی
* پُرس: چلوکباب، غذا و مانند آن.
* پیمانه: مایعات و گاه چیزهای دیگر.
* تا: اکثر چیزها، مطلق اشیاء شمارشی مانند «پنج تا اتاق»، مطلق عدد مانند “سه تاً.
* تار: مو
* تازیانه: افعی، مارهای سمی
* تخته: مفروشات (فرش، قالی، قالیچه، گلیم، زیلو، پتو، جاجیم)، پارچه، لحاف، تشک، لوح، برات.
* تَن: انسان
* تُن: واحد وزن.
* توپ: پارچه. (بیست متر پارچه بسته‌بندی‌شده لباس را یک توپ می‌گویند).
* جام: شیشه، شراب
* جفت: کفش، جوراب
* جریب: واحد مساحت برای زمین و ملک.
* جلد: کتاب، مجله
* حلقه: فیلم عکاسی، لاستیک، مار
* دانه: تخم مرغ
* دست: قاشق و چنگال، رخت‌خواب
* دستگاه: ماشین‌آلات، خودرو، آپارتمان
* راًس: گوسفند، گاو
* رشته: قنات
* زنجیر: فیل
* شاخه: گُل، آهن‌آلات
* عدد: در، پنجره
* عدل: پنبه
* فروند: هواپیما، ناو، خودروهای نظامی
* فقره: پرونده، برات، چک، سفته، فیش بانکی، گواهی‌نامه، برداری، جواز، وام، مِلک، لایحه، جرم، قتل، سرقت، حادثهٔ رانندگی
* قالب: صابون
* قبضه: تفنگ
* قرص: نان
* قطعه: عکس
* قلاده: پلنگ، یوزپلنگ، سگ
* قطعه: تمبر
* نخ: سیگار
* نفر: انسان، شتر
* واحد: حمام، آپارتمان، منزل مسکونی

بار: واحدشمارش کالاهایی که به مقیاس معینی بسته بندی می‌شوند

برگ: واحدشمارش کاغذهای جلدنشده

بند: واحدشمارش یک دسته کاغذومقوابه مقدارمعین

تخته: واحدشمارش قالی، پتووفرش

توپ:واحدشمارش پارچه ندوخته

تیر:واحدشمارش قشنگ

ثوب:واحدشمارش لباس دوخته

جام:واحدشمارش شیشه پنجره، آیینه

جفت:واحدشمارش کفش، جوراب، دستکش

جلد:واحدشمارش کتاب

جین:واحدشمارش قرقره، دکمه، مداد

حب:واحدشمارش قند، آب نبات، قرص

حلقه:واحدشمارش اشیائ گرد، چاه

دانه:واحدشمارش گردو، مدادودیگراشیاءقابل شمارش

دستگاه:واحدشمارش ماشین آلات، رادیو، تلویزیون و…

دسته:واحدشمارش گل وگیاه

دوجین:واحدشمارش بسته‌های دوازده تایی(کمربند، گردنبند)، قنات

دهنه:واحدشمارش دکان ومغازه

سر:واحدشمارش گاو، گوسفند، گله، افرادخانواده

سکه:واحدشمارش انواع پول فلزی

شعله:واحدشمارش لامپ وشمع ونظایرآن

شیشه:واحدشمارش ظروف مایعات.

طاقه:واحدشمارش پارچه، شال، شال گردن

طغرا واحدشمارش نامه، پاکت وسندهای دیگر

عدد:واحدشمارش پرندگان، درب، پنجره ودیگراشیاءقابل شمارش

عدل:واحدشمارش دسته‌های بزرگ وسنگین کالا، پنبه، پارچه وکاغذ

ارابه:واحدشمارش توپ وتانک، اسلحه سنگین چرخ دار

فال:واحدشمارش گردو

فروند:واحدشمارش وسایل نقلیهٔ هوایی ودریایی

فقره:واحدشمارش گواهینامه، اسنادپرداختی(چک وسفته)

قبضه:واحدشمارش ازچاقوتامسسل

قراسه:واحدشمارش بندکفش، مدادولوازم تحریر

قطره:واحدشمارش اشک، خون، جوهروبعضیدمایعات دیگر

قطعه:واحدشمارش عکس، شعر، زمین وفرش

قلاده:واحدشمارش جانوران وحشی

قواره:واحدشمارش زمین وپارچه(واحدشمارش یک دست لباس کامل)

گله:واحدشمارش دسته‌های مختلف جانوران

لوله:واحدشمارش اشیاء استوانه‌ای شکل وخمیری شکل مانندماتیک وخمیردندان

مجلس: واحد مینیاتورهای دست‌نویس‌های قدیمی

== منابع ==

بر پایهٔ داده‌هایی در: نشاط، محمود: شمار و مقدار در زبان فارسی ۱، انتشارات دانشگاه تهران ۱۳۵۹ خ. ص ۱۶۱.

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *