تومان

تومان (در تلفظ عامیانه: تُمَن) یگان غیر رسمی پول کشور ایران است که در زبان عامیانه مردم ایران و حتی رسانه‌ها و مسئولان کشوری به‌کار می‌رود. هر تومان در تداول عامه برابر ۱۰ ریال است. تا زمان چاپ اسکناس در دوران قاجار و پس از آن، واحد پول در ایران دینار بود که تا امروز هم به عنوان واحد پول جز حفظ شده است. با چاپ اسکناس ده هزار دیناری در زمان ناصرالدین شاه برای نخستین بار بر روی آن عبارت یک تومان (به معنای ده هزار) نوشته شد.

== ریشهٔ تومان ==

«تومان» وام‌واژه‌ای از زبان مغولی (به خط سیریلیک: түмэн) به معنای ده هزار است. در بخش‌بندی‌های لشگری به ده هزار سرباز، تومان گفته و فرمانده آن را امیرتومان می‌نامیدند. این واژه پس از سدهٔ هفتم هجری در سرزمین ایران متداول گردید.

با انقراض قاجار و روی کار آمدن پهلوی واحد پولی اسپانیایی ریال به عنوان واحد پول کشور و دینار به عنوان واحد جز برگزیده شد؛ لیکن مردم واحد پولی ریال را کمتر به کار گرفتند و به هر ۱۰ ریال یک تومان می گفتند. با وجود گذشت سالیان بسیار هنوز واحد ریال بین مردم ایران جا نیفتاده است و بیشتر تومان کاربرد دارد.

=== تومان در متون تاریخی ===

لفظ تومان به کرات در متون تاریخی(به مفهوم واحد شمارش دینار و نه واحد پولی ) آمده است.و بر حسب ارزش پول هر منطقه انواع مختلفی داشته است مانند تومان خراسانی، تومان تبریزی، تومان عراقی (عراق عجم یا مناطق مرکزی ایران امروزی) و غیره.

در جامع‌التواریخ (داستان غازان خان) در منع فرمودن از زر به سود دادن و معاملات به عین فاحش آمده است: «خواجه شمس‌الدین صاحب دیوان…گفت…از هر ده تومان که پادشاه اطلاق فرمود هشت تومان توفیر می‌کنم و به دو تومان بر ولایت برات می‌کنم چنانکه بارتاقان رسد آن معنی پسندیده افتاد و صاحب دیوان یرلیغ‌های ایشان می‌ستد و بهر ده تومان دو تومان برات بر وجوه مرجوالحصول می‌نوشت.»

در عالم‌آرای شاه اسماعیل دربارهٔ شکست گروهی از عثمانی‌ها به دست یکی از سرداران شاه اسماعیل آمده است: «و زال پاشا [سردار عثمانی] که سردار ده هزار کس بود به دست حلواچی‌اوغلی کشته شد و از آن سی هزار کس، سیزده هزار کس به در رفتند و هفده هزار کس به جهنم داخل شدند و در کمر هر کدام بیست تومان زر نقد بود [که] به دست سپاه قزلباش افتاد.»

و دربارهٔ انواع تومان در این کتاب به تومان خراسانی و عراقی اشاره شده است: «و روز پنجم بود که شاطر رسید و سلطان را جانی بر تن آمده و از مژدهٔ آن خبر، پانصد تومان خراسانی به آن شاطر بخشید« و «چهار گوشهٔ تخت را سرهای شیر و ببر و پلنگ و اژدها و مرغان قرار داده بودند و کلاه چنگیزخانی که قریب به هفتاد هزار تومان عراقی قیمت جواهرات آن بود…»

کریم خان زند در فرمانی که به تاریخ جمادی‌الاول ۱۱۷۷ قمری، میرزا زین‌العابدین را به سمت وزیر موقوفات منصوب کرده است چنین نگاشته است: «به رتبهٔ بلندمنصب ارجمند وزارت موقوفات مفتخر و مبلغ پنجاه تومان تبریزی نقد در وجه او مقرر [که] هر ساله باز یافت و صرف معاش خود نموده…»

== مشکلات کنار گذاشتن تومان ==

استفاده مردم ایران از واحد پولی تومان به جای ۱۰ ریال باعث سردرگمی و مشکلاتی شده است. چون پول رسمی بر اساس ریال است و مردم در ذهن‌شان فقط تومان را به کار می‌گیرند مجبورند هر گاه که قیمتی را به ریال می‌شنوند آن را به تومان تبدیل کنند و این موضوع یک تلاش ذهنی بی‌فایده را بر ایرانیان تحمیل می‌کند که گاهی با خطا همراه می‌شود. در بسیاری از مواقع نیز مشخص نیست که قیمت درج شده به تومان است یا ریال. چنین وضعیتی که دو واحد پولی متفاوت به این شکل (یکی رسمی و دیگری در میان مردم) وجود داشته باشد تنها در ایران حکمفرماست. این موضوع برای گردشگران خارجی در ایران نیز باعث مشکل می‌شود. یکی از مقامات بانک مرکزی ایران گفته است که بانک مرکزی قصد دارد واحد ریال را به واحد پولی تاریخی و مرسوم تومان بازگرداند.

== طرح اصلاح پول ملی ایران ==

با توجه به تورم بالا در ایران و پایین آمدن ارزش پول ملی قرار بر حذف چند صفر (احتملاً ۴ صفر) از پول ایران شده است. همچنین به دلیل ریشهٔ اسپانیایی واحد پولی ریال و عدم سابقهٔ تاریخی و فرهنگی آن در ایران که منجر به عدم کاربرد آن در میان مردم شده است قرار بر تغییر نام واحد پولی ایران شده است.

غلامرضا مصباحی مقدم (رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس) گفته است: «آنچه در افواه مردم وجود دارد تومان است و عمده بده‌بستان‌های مردم بر اساس تومان صورت می‌گیرد. حتی مسئولان کشور هم در محاسبات و محاورات‌شان کمتر از ریال استفاده می‌کنند. بنابراین اگر ما هم از تومان به جای ریال استفاده کنیم به جای سه صفر می‌توان چهار صفر را از پول ملی کشور حذف کرد.»

== جستارهای وابسته ==

* طرح اصلاح پول ملی ایران
* اقتصاد ایران
* فهرست واحد پول کشورها

== منابع ==

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *