تخمک

مامه یا تُخمَک، یاخته‌ای است که پس از ترکیب با اسپرماتوزوئید هسته اولیه جنین را تشکیل می‌دهد.

تخمک گامت ماده‌است که درون تخمدان جاندار ماده قرار گرفته و پس از لقاح به سلول تخم تبدیل می‌شود. لقاح عبارت است از ترکیب گامت ماده با گامت نر (اسپرم).

در متازوئرها تولید مثل جنسی بوسیله سلولهای مخصوصی صورت می‌گیرد که معرف دو جنس مختلفند. این سلول‌ها که به نام گامت موسومند بواسطه اعضای مخصوص یا غدد تناسلی به وجود می‌آیند و از یکی شدن و ترکیب این دو سلول یعنی گامت نر یا اسپرماتوزوئید با گامت ماده یا تخمک است که فرد جدیدی که تمام صفات گونه را دربر دارد تولید میشود. حیوانی که مولد اسپرماتوزوئید است حیوان نر و تولیدکننده تخمک را حیوان ماده گویند.

تخمک سلول نسبتا بزرگی به شمار می‌آید و به دلیل داشتن ذخیره غذایی زیاد، حدود ۰٫۱ میلی متر قطر دارد و به همین دلیل می‌توان آن را با چشم غیر مسلح دید. در سطح تخمک هر نوع جانور، آنتی ژن‌های مخصوصی وجود دارد که معمولاً فقط با اسپرم همان نوع جانور توانایی آمیزش را دارد.

تعیین دقیق زمان تخمک گذاری می‌تواند در تعیین جنسیت فرزند موثر باشد. در طول یک دوره ماهیانه یک بار تخمک‌گذاری رخ می‌دهد و ۴ الی ۵ روز احتمال حاملگی برای زن وجود دارد.

== باروری ==

تخمک‌گذاری بخشی از چرخهٔ قاعدگی ماهانهٔ یک خانم سالم است و معمولاً در اواسط این چرخه، عادت ماهانه رخ می‌دهد. تخمک‌گذاری به آزاد شدن تخمک بالغ و در دسترس قرار گرفتن آن برای لقاح گفته می‌شود. هنگامی که یک دختر متولد می‌شود، تخمدان‌هایش حاوی میلیون‌ها تخمک نابالغ است. به طور معمول در هر ماه تنها یک تخمک، بالغ و رها می‌شود.

به محض اتصال یک اسپرم به تخمک، دیگر تخمک در واقع بارور شده و آبستن می‌شود و در این مرحله سازوکاری را اجرا می‌کند که باعث می‌شود دیگر هیچ اسپرمی قدرت نفوذ به تخمک را پیدا نکند. به این صورت که با شروع آبستنی تخمک بارور شده، یک ماده خلطی شکل را به نام Zona pellucida – که بسیار هم محکم است- به دور خود تولید می‌کند و به این طریق از ورود سایر اسپرم‌ها به درون تخمک جلوگیری می‌نماید. در این موقع است که تخمک وارد رحم شده و آغاز به رشد می‌کند. البته در مواقعی هم بدلیل چسبندگی لوله رحمی تخمک وارد رحم نمی‌شود و هم آنجا شروع به رشد می‌کند که در این صورت وضعیت خطرناکی را پیش می‌آورد.

یاخته‌ای که از اتصال تخمک و اسپرم حاصل می‌شود، تخم نام دارد. در عرض ۲ روز پس از بارداری، تخم سفر خود را از طریق لوله حمل تخمک به سمت رحم آغاز می‌کنند که این امر با فعالیت عضلات جدار لوله میسر می‌شود. در همین زمان، تخم خود را مکرراً تقسیم می‌کند تا مجموعه‌ای از سلول‌ها به نام مورولا حاصل شود. پس از۵ تا۷ روز این مجموعه یاخته به رحم می‌رسد. این مجموعه خود را به صورت امنی در سطح داخلی رحم جای می‌دهد و به رشد خود ادامه می‌دهد.

== جستارهای وابسته ==

* سلول تخم (یاخته تخم)

== منابع ==

* کتاب زیست‌شناسی سال سوم دبیرستان

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *