بانه

بانه (کردی : Bane) نام شهری است در استان کردستان واقع در مرز غربی ایران. شهر بانه مرکز شهرستان بانه در فاصلهٔ ۲۷۰ کیلومتری شمال غربی سنندج در ابتدای راه آسفالت بانه – سردشت قرار گرفته‌است که با شهرستان‌های مریوان، سردشت، سقز، بوکان و کردستان عراق هم مرز است. شهر بانه از نظر رونق اقتصادی، جایگاه بالایی در منطقه دارد و در تاریخ ۲۸ آذر ۱۳۸۹ از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران به منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی تبدیل شد.

نام بانه را از واژهٔ کردی بان به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوهٔ استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم‌انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب شده‌است که مردم برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعه بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند.

== تاریخچه ==

پیش از اسلام طایفه‌ای زرتشتی به نام قه‌قو بر این منطقه حاکم بودند که در حملهٔ اعراب و بعد از آن، دینی‌ها اختیار حکومت آن را به دست گرفتند. تا میانه‌های سدهٔ سیزدهم هجری نام اصلی شهر بانه به‌روژه (آفتابگردان) بود و قباله‌هایی نیز وجود دارد که در همهٔ آن‌ها مرکز بانه، روستای به‌روژه نامیده شده‌است. این شهر یک بار پیش از جنگ جهانی اول و بار دیگر در زمان جنگ جهانی دوم دچار آتش سوزی شدیدی شد.

اکنون گورستان شمال شرقی شهر را «بانه کهنه» یا «کهنه بانه» می‌نامند. علت تغییر نام و جابجا شدن محل شهر به واسطهٔ شیوع بیماری‌های وبا و طاعون بود که هر چند سال یک بار شایع می‌شد و چون بازماندگان، محل اولیه را آلوده می‌پنداشتند، از نو در جای دیگری به ایجاد شهر و ده می‌پرداختند. آتش سوزی و جنگ‌های قبیله‌ای یکی دیگر از عوامل جابجا شدن محل شهر بود. در بانه آبادی‌هایی به نام‌های نیزه دوکهنه، به‌روژه کهنه، سیاومه کهنه، آرمرده کهنه، توده کهنه و غیره هم شنیده می‌شود. ولی آبادی‌هایی نیز با همان نام‌ها بدون واژهٔ کهنه وجود دارد.

در حوالی دوران صفوی معمولاً پاسداری از مرز ایران، از شهر خوی گرفته تا کرمانشاه به فرمانروایان بانه واگذار شده بود. حکام بانه و اورامان دارای لقب «سلطان‌» بودند. برخی از نویسندگان بر این باورند که این لقب را نادرشاه افشار بدان‌ها داده بود.

در ۱۳۲۳ خورشیدی شهر بانه به وسیلهٔ محمدرشید خان داروخانی (از کردهای روستای داروخان عراق‌) که بر ضد دولت مرکزی ایران دست به شورش زده‌بود، به آتش کشیده شد، ولی با حملهٔ نیروهای دولتی و فرار او به عراق بازسازی شهر آغاز شد و طی ۱۰ سال ادامه یافت‌.

== نژاد و زبان ==

مردم بانه همگی کُرد هستند و زبان آن‌ها کردی سورانی می‌باشد.

== دین و مذهب ==

مردم بانه مسلمان و اهل سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.

==یهودیان بانه==

در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار می شد. آن‌ها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال ۱۹۸۴ میلادی و تقسیم فلسطین، در سال ۱۳۲۷ شمسی به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند و در اواخر سال ۱۳۲۸ خورشیدی به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند. هم‌زمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان سنندج و مهاباد نیز مهاجرت کردند. دو نظریه در مورد سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد که اولی بیان می‌دارد که سکونت یهودیان در بانه از سال ۱۳۶ میلادی در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکنده‌شدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور ۷۴۱ تا ۷۴۹ سال پیش از میلاد مسیح نسبت می‌دهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخش‌های غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوه‌های قفقاز تبعید شدند. البته تعداد اندکی از خانواده‌های یهودی هرگز به اسرائیل مهاجرت نکردند. آنان یا به اسلام گرویدند یا همانند یکی از خانواده‌های شهر همچنان یهودی مانده‌اند؛ مانند خانوادهٔ صیفه و فیضه جوله‌که‌ (در زبان کردی به یهودی ها «جوله‌که‌» یا «جوو» گفته‌ می‌شود).

== جستارهای وابسته ==

مقالهٔ اهالی مشهور این شهر را در :رده:اهالی بانه ببینید.

== پانویس ==

[وب‌گاه کردکلهر][مختصات و ارتفاع

== پیوند به بیرون ==

* سایت فرمانداری بانه سایت رسمی فرمانداری شهرستان بانه
* سایت رسمی شهرداری بانه ارایه خدمات شهری
* سایت معرفی کالاو خدمات درشهر تجاری و توریستی بانه ارایه خدمات شهری
* سایت تصاویر طبیعت منطقه بانه ارایه خدمات شهری

درج دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.